Right to Recall হৈছে এক গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থা যাৰ জৰিয়তে ভোটাৰে তেওঁলোকৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিক তেওঁৰ কাৰ্যকাল শেষ হোৱাৰ আগতেই পদৰ পৰা আঁতৰাব পাৰে। যদি জনসাধাৰণৰ বিশ্বাস তেওঁলোকৰ ওপৰত নাথাকে বা তেওঁ নিজৰ দায়িত্ব সঠিকভাৱে পালন কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে এই ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ভাৰতৰ দৰে প্ৰতিনিধিত্বমূলক গণতন্ত্ৰত, য’ত নিৰ্বাচিত নেতা সাধাৰণতে পাঁচ বছৰৰ কাৰ্যকাল পায় আৰু ইয়াৰ সাংবিধানিক ভিত্তি হৈছে Constitution of India, তাত Right to Recall in India গণতান্ত্ৰিক দায়বদ্ধতা বৃদ্ধি কৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপায় হিচাপে বহুদিন ধৰি আলোচনা চলি আহিছে।
ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ আৰু প্ৰতিনিধিত্বমূলক ব্যৱস্থা
ভাৰতত নাগৰিকে সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ অধীনত নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰে। এই প্ৰতিনিধিসকল মূলতঃ Lok Sabha আৰু Rajya Sabhaলৈ নিৰ্বাচিত হয়। এবাৰ নিৰ্বাচিত হ’লে সাধাৰণতে তেওঁলোকে পাঁচ বছৰৰ কাৰ্যকাল সম্পূৰ্ণ কৰে। যদিও চৰকাৰৰ ওপৰত অনাস্থা প্ৰস্তাৱ বা পদত্যাগৰ দৰে ব্যৱস্থা আছে, তথাপিও সাধাৰণ ভোটাৰৰ হাতত কোনো direct recall mechanism in India নাই। এই সীমাবদ্ধতাৰ ফলত Right to Recall system প্ৰৱৰ্তনৰ দাবী অধিক শক্তিশালী হৈ উঠিছে।
Right to Recall ধাৰণাৰ ঐতিহাসিক পটভূমি
Right to Recall in democracy ধাৰণাটো ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক চিন্তাত নতুন নহয়। সমাজবাদী নেতা Jayaprakash Narayanয়ে ১৯৭০ৰ দশকৰ “Total Revolution” আন্দোলনৰ সময়ত এই ব্যৱস্থাৰ জোৰদাৰ সমৰ্থন কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণৰ হাতত নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলক সদায় জবাবদিহি কৰোৱাৰ ক্ষমতা থাকিব লাগে।
সংবিধান প্ৰণয়নৰ সময়তো B. R. Ambedkar য়ে দায়বদ্ধতা আৰু গণতান্ত্ৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিভিন্ন উপায় আলোচনা কৰিছিল, যদিও শেষত Right to Recall সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাছিল।
ভাৰতত Right to Recall কিয় প্রয়োজনীয়
1. ৰাজনৈতিক দায়বদ্ধতা বৃদ্ধি
Right to Recall ব্যৱস্থাই নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলক অধিক দায়িত্বশীল কৰি তুলিব পাৰে। যেতিয়া ভোটাৰৰ হাতত প্ৰতিনিধিক প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ ক্ষমতা থাকে, তেতিয়া তেওঁলোকে জনস্বাৰ্থৰ বিষয়সমূহত অধিক গুৰুত্ব দিবলৈ বাধ্য হয়।
2. দুর্নীতি নিয়ন্ত্ৰণ আৰু জনবিশ্বাস বৃদ্ধি
Association for Democratic Reformsৰ তথ্য অনুসাৰে, ২০১৯ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত নিৰ্বাচিত সংসদ সদস্যসকলৰ প্ৰায় ৪৩% জনৰ বিৰুদ্ধে ফৌজদাৰী গোচৰ আছিল, আৰু তাৰ ভিতৰত প্ৰায় ২৯% জনৰ বিৰুদ্ধে গুৰুতৰ অভিযোগ আছিল। এই পৰিসংখ্যাই ভাৰতীয় ৰাজনীতিত অধিক দায়বদ্ধতাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্পষ্ট কৰি তোলে। Right to Recall in India প্ৰৱৰ্তন কৰিলে জনসাধাৰণৰ বিশ্বাস পুনৰুদ্ধাৰ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।
3. তৃণমূল গণতন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰা
ভাৰতৰ কিছুমান ৰাজ্যত স্থানীয় স্তৰত ইতিমধ্যে recall provision in local governance আছে। উদাহৰণস্বৰূপে Madhya Pradesh আৰু Chhattisgarhত পঞ্চায়ত স্তৰত ভোটাৰে নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিক নিৰ্দিষ্ট নিয়মৰ অধীনত প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে। এই অভিজ্ঞতাই দেখুৱায় যে Right to Recall system in India বাস্তৱত কাৰ্যকৰী হ’ব পাৰে।
Right to Recall ব্যৱস্থাৰ সমালোচনা
যদিও Right to Recall in democracyৰ বহু সুবিধা আছে, তথাপিও কিছুমান সমালোচনা আছে। সমালোচকসকলৰ মতে এই ব্যৱস্থাই ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰিব পাৰে আৰু বাৰে বাৰে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। তদুপৰি, ধনী বা শক্তিশালী ৰাজনৈতিক গোটে এই ব্যৱস্থাৰ অপব্যৱহাৰ কৰাৰ আশংকাও নস্যাৎ কৰিব নোৱাৰি।
তথাপিও বহু ৰাজনৈতিক বিশ্লেষকে কয় যে সঠিক বিধি-নিয়ম আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থা থাকিলে—যেনে প্ৰত্যাহাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিবলৈ বৃহৎ সংখ্যক ভোটাৰৰ স্বাক্ষৰ বাধ্যতামূলক কৰা—এই সমস্যাসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা সম্ভৱ। সাৰাংশত ক’বলৈ গ’লে, Right to Recall in India গণতান্ত্ৰিক দায়বদ্ধতা বৃদ্ধি কৰাৰ এক শক্তিশালী উপায়। এই ব্যৱস্থাই দুর্নীতি হ্ৰাস কৰিব পাৰে, জনবিশ্বাস বৃদ্ধি কৰিব পাৰে আৰু নাগৰিকসকলক শাসন ব্যৱস্থাত অধিক সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ দিব পাৰে। যদিও ইয়াৰ বাবে সাংবিধানিক আৰু আইনগত সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজন হ’ব, তথাপিও অধিক জবাবদিহিমূলক ৰাজনীতিৰ বাবে Right to Recall system ভাৰতৰ গণতন্ত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচ্য বিষয় হৈ থাকিব।
