অসমসহ সমগ্ৰ ভাৰতীয় ৰাজনীতিত এটা গভীৰ সমস্যাই শিপা মেলিছে—দল-বদল ৰাজনীতি। নিৰ্বাচনৰ আগত জনতাৰ আগত এক আদৰ্শ, এক নীতি আৰু এক দলৰ নাম লৈ ভোট বিচৰা বহু নেতা নিৰ্বাচনৰ পাছতেই নিজৰ ৰাজনৈতিক সুবিধাৰ বাবে দল সলনি কৰা দেখা যায়। এই ধৰণৰ প্ৰৱণতাই গণতন্ত্ৰৰ মূল ভিত্তিকেই আঘাত কৰে।
এই সমস্যাটো নতুন নহয়; এই প্ৰৱণতা ৰোধ কৰিবলৈ ভাৰতত Anti-Defection Law (দশম অনুসূচী) প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল—দলীয় শৃংখলা বজাই ৰখা আৰু নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলৰ স্বেচ্ছাচাৰী আচৰণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। কিন্তু বাস্তৱত দেখা গৈছে যে, আইনটো থাকিও দল-বদল বন্ধ হোৱা নাই; বৰঞ্চ ইয়াক এৰি-ধৰি ব্যৱহাৰ কৰাৰ নতুন নতুন উপায় বিচাৰি উলিয়োৱা হৈছে।
প্ৰশ্নটো হৈছে—কিয় এই আইন ফলপ্ৰসূ নহয়?
প্ৰথমতে, আইনখনৰ কিছুমান ফাঁকফোকৰ আছে। গোটে গোটে বিধায়ক বা সাংসদ একেলগে দল সলনি কৰিলে, তাক “বিভাজন” বা “বিলীন” বুলি আইনী সুৰক্ষা দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত ব্যক্তিগত দল-বদল ৰোধ হ’লেও গোটীয়াভাৱে দল-বদল সহজ হৈ পৰিছে। এইটো স্পষ্টভাৱে আইনখনৰ উদ্দেশ্যক ক্ষুণ্ণ কৰে।
দ্বিতীয়তে, সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতা স্পীকাৰ বা অধ্যক্ষৰ হাতত থাকে। বহু ক্ষেত্ৰত এই সিদ্ধান্ত ল’বলৈ দীঘলীয়া সময় লোৱা হয় বা ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱত পৰাৰ অভিযোগ উঠে। ফলত, দল-বদল কৰা প্ৰতিনিধিসকলে বহু সময়লৈকে নিজৰ পদ উপভোগ কৰি থাকে।
তৃতীয়তে, ৰাজনৈতিক নৈতিকতাৰ অভাৱো এই সমস্যাৰ মূল কাৰণ। দল-বদল কৰা বহু নেতাই জনমতৰ প্ৰতি দায়িত্বৰ পৰা আঁতৰি কেৱল ক্ষমতা আৰু পদৰ স্বাৰ্থত সিদ্ধান্ত লয়। ইয়াত ভোটাৰসকলৰ মতামতৰ কোনো মূল্য নাথাকে।
এই পৰিস্থিতিত দল-বদল ৰাজনীতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ কিছুমান কঠোৰ আৰু স্পষ্ট পদক্ষেপ লোৱা অতি প্ৰয়োজনীয়।
প্ৰথমে, দল-বদল কৰা প্ৰতিনিধিৰ ক্ষেত্ৰত তৎক্ষণাত অযোগ্য ঘোষণা কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগিব। গোটীয়াভাৱে হওক বা ব্যক্তিগতভাৱে—দল সলনি কৰিলে পদ হেৰুৱা নিশ্চিত হ’ব লাগিব। ইয়াৰ লগতে পুনৰ নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰতো কিছু সময়ৰ বাবে নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিব পাৰি।
দ্বিতীয়তে, স্পীকাৰৰ পৰিৱৰ্তে এখন স্বতন্ত্ৰ আৰু নিৰপেক্ষ ট্ৰাইব্যুনেল বা ন্যায়িক সংস্থাক এই সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতা দিয়া উচিত। ইয়াৰ ফলত ৰাজনৈতিক পক্ষপাতিত্ব কমিব আৰু দ্ৰুত সিদ্ধান্ত সম্ভৱ হ’ব।
তৃতীয়তে, ৰাজনৈতিক দলসমূহে নিজৰ ভিতৰত গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়া শক্তিশালী কৰিব লাগিব। বহু সময়ত দলৰ ভিতৰত মতামত প্ৰকাশৰ সুযোগ নাথকাৰ বাবে নেতা-কৰ্মীসকল অসন্তুষ্ট হৈ দল এৰে। সেয়েহে অন্তঃদলীয় গণতন্ত্ৰও এই সমস্যাৰ সমাধানৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।
চতুৰ্থতে, ভোটাৰসকলৰ মাজতো সচেতনতা বৃদ্ধি কৰিব লাগিব। যিসকল নেতা বাৰে বাৰে দল সলনি কৰে, তেওঁলোকক ভোটাৰসকলে স্পষ্টভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰিব লাগিব। গণতন্ত্ৰত শেষ কথা জনতাৰেই।
দল-বদল ৰাজনীতি কেৱল এক ৰাজনৈতিক কৌশল নহয়; ই গণতন্ত্ৰৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন কৰে। যদি এই প্ৰৱণতা নিয়ন্ত্ৰণ নকৰা হয়, তেন্তে নিৰ্বাচন আৰু জনমতৰ মূল্য ক্ৰমে হ্ৰাস পাব।
সেয়ে সময় আহিছে—আইন কঠোৰ কৰাৰ, প্ৰয়োগ নিশ্চিত কৰাৰ আৰু ৰাজনৈতিক নৈতিকতা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ। নহ’লে, দল-বদল ৰাজনীতিৰ এই বিষাক্ত সংস্কৃতিয়ে ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰক ভিতৰৰ পৰা ক্ষয় কৰি থাকিব।
