সামাজিক মাধ্যমত মাৰ লগত ছেলফি দিয়া সন্তানবোৰেই বৃদ্ধাশ্ৰমবোৰ ভৰাই তুলিছে। ভণিতাৰ এই সংস্কৃতিৰ বিৰুদ্ধে উঠি আহিছে এক প্ৰশ্ন — মা মানে কেৱল এটা দিন নহয়।
প্ৰতি বছৰ মে’ মাহৰ দ্বিতীয় দেওবাৰে ছ’চিয়েল মিডিয়াত এক আচৰিত ঘটনা ঘটে। Instagram, Facebook আৰু WhatsApp-ত আইৰ লগত ফটো, “বেষ্ট মম এভাৰ” বুলি লেখা ক্যাপশ্বন, হাজাৰ হাজাৰ লাইক। কিন্তু মাতৃ দিৱসৰ পিছদিনাই সেই মাকক ফোন কৰা হয়নে? তেওঁৰ বুকুৰ বিষ, আঁঠুৰ কষ্ট, অকলশৰীয়া ৰাতিবোৰৰ কথা সোধা হয়নে?
মাতৃ দিৱস এতিয়া মূলতঃ এক ডিজিটেল উৎসৱ হৈ পৰিছে — পৰিচয় প্ৰকাশৰ এক মঞ্চ, সত্যিকাৰ কৃতজ্ঞতাৰ প্ৰকাশ নহয়। সমাজবিজ্ঞানীসকলে ইয়াক “পাৰফৰমেটিভ পেৰেন্টহুড” বুলি কয় — অৰ্থাৎ ভালপোৱাৰ প্ৰদৰ্শন, ভালপোৱা নহয়। ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে মানুহে নিজৰ সামাজিক পৰিচয় ৰক্ষাৰ বাবে এনে পোষ্ট কৰে, মাৰ প্ৰতি প্ৰকৃত অনুভূতিৰ পৰা নহয়।
ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ ছেলফি আৰু বছৰটোৰ বাস্তৱতা
এটা সাধাৰণ দৃশ্য কল্পনা কৰক। এগৰাকী মহিলাই তেওঁৰ পুত্ৰৰ পৰা বছৰত কেৱল এবাৰহে ফোন পায় — মাতৃ দিৱসত। বাকী ৩৬৪ দিন? অপেক্ষা। তেওঁৰ ছেলফিটো Facebook-ত ৫০০টা লাইক পায়, কিন্তু তেওঁৰ ঘৰত ঔষধ কিনিব পৰা মানুহ নাই। এয়া কোনো চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী নহয় — আমাৰ চুবুৰীৰে এক তিতা বাস্তৱ।
বিশ্বৰ শীৰ্ষ সমাজবিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰিকাত প্ৰকাশিত অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে মাতৃ দিৱসৰ পোষ্টবোৰ মূলতঃ সন্তানসকলৰ নিজস্ব সামাজিক পৰিচয় নিৰ্মাণৰ সঁজুলি। Instagram আৰু Twitter-ৰ হাজাৰ হাজাৰ #MothersDay পোষ্ট বিশ্লেষণ কৰি গৱেষকসকলে দেখিছে যে বেছিভাগ ছবিয়েই “posed” — মাৰ সৈতে প্ৰকৃত সম্পৰ্কৰ প্ৰতিফলন নহয়, বৰং দৰ্শকৰ বাবে সজোৱা এক দৃশ্য।
“মাৰ লগত ছেলফি তুলি পোষ্ট কৰা সন্তানে যদি বছৰৰ বাকী দিনবোৰত তেওঁৰ মুখলৈ চোৱাৰ সময় নাপায়, তেন্তে সেই ফটোখন ভালপোৱাৰ প্ৰমাণ নহয় — এয়া এক ডিজিটেল প্ৰবঞ্চনা।”— এক তীক্ষ্ণ সামাজিক পৰ্যবেক্ষণ
মাতৃ দিৱস এতিয়া বহু কোম্পানীৰ বাবেও এক বিশাল বাণিজ্যিক উৎসৱ। ফুলৰ পোষ্ট, কেকৰ ছবি, শুভেচ্ছা বাৰ্তা — সকলো চলে অনলাইনত। কিন্তু মাৰ বুঢ়া হাতখনত এটা উষ্ণ স্পৰ্শ দিবলৈ সময় নাই। ডিজিটেল ভালপোৱাই প্ৰকৃত উপস্থিতিৰ স্থান ল’ব পাৰেনে?
বৃদ্ধাশ্ৰমৰ নিঃসঙ্গ মাতৃসকল: ভাৰতৰ এক নিৰৱ মহামাৰী
ভাৰতত বৃদ্ধাশ্ৰমৰ সংখ্যা দ্ৰুতগতিত বাঢ়িছে। কিন্তু এই পৰিসংখ্যাৰ আঁৰত আছে হাজাৰ হাজাৰ মাতৃৰ কান্দোনৰ গল্প। সন্তানৰ পৰিয়াল ডাঙৰ হৈছে, ঘৰ সৰু হৈছে, আৰু মা হৈ পৰিছেন “বোজা”। এয়াই আমাৰ সমাজৰ এক তিতা সত্য।
৬১%বৃদ্ধ মহিলাই পৰিয়ালৰ ভিতৰত অৱহেলাৰ সন্মুখীন হয়
৩১%বৃদ্ধ মহিলাই নিৰ্যাতনৰ কথা জনাইছে, পুৰুষৰ তুলনায় অধিক
৪২%ক্ষেত্ৰত পুত্ৰই মূল নিৰ্যাতনকাৰী — HelpAge India ২০২৪
৮০%গ্ৰাম্য বৃদ্ধই কোনো না কোনো ধৰণৰ নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন
HelpAge India-ৰ ২০২৪ চনৰ অধ্যয়নত ৫,১৬৯ জন বৃদ্ধ ব্যক্তিৰ মাজত কৰা সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে ৭ শতাংশই নিৰ্যাতনৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। ইয়াৰ মাজত ৪২ শতাংশই কৈছে যে তেওঁলোকৰ পুত্ৰই প্ৰাথমিক নিৰ্যাতনকাৰী, আৰু ২৮ শতাংশই কন্যাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। বিধৱা, শিক্ষাহীন, আৰু আৰ্থিকভাৱে নিৰ্ভৰশীল বৃদ্ধা মহিলাসকল সৰ্বাধিক।
বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ (WHO) তথ্য অনুসৰি, বিশ্বব্যাপী প্ৰতি ছয়জন বৃদ্ধ ব্যক্তিৰ মাজত এজনে ২০২৩-২৪ চনৰ ভিতৰত কোনো না কোনো ধৰণৰ নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হৈছে। ভাৰতৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত এই পৰিসংখ্যা আৰু ভয়াৱহ — কিয়নো ইয়াত অধিকাংশ ঘটনাই ৰিপোৰ্ট কৰা নহয়।
নিৰ্যাতনৰ মুখবোৰ: শাৰীৰিক, মানসিক, আৰু আৰ্থিক
বৃদ্ধ মাতৃসকলৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্যাতন কেৱল শাৰীৰিক নহয়। মানসিক নিৰ্যাতন — গালি-গালাজ, অৱহেলা, একাকীত্ব থাপি দিয়া — প্ৰায়ে অধিক কষ্টদায়ক। গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে পৰিয়ালৰ ভিতৰত মৌখিক নিৰ্যাতনৰ হাৰ ৬৬ শতাংশতকৈ অধিক, আৰু অৱহেলাৰ হাৰ ৪৭ শতাংশ।
“বৃদ্ধ মাতৃসকলে তেওঁলোকৰ সন্তানৰ বাবে সকলো কৰি থৈছিল। কিন্তু বৃদ্ধ অৱস্থাত তেওঁলোকেই পাইছে অৱহেলা, একাকীত্ব, আৰু কেতিয়াবা শাৰীৰিক হিংসা। বিধৱা, অশিক্ষিত, আৰু আৰ্থিকভাৱে নিৰ্ভৰশীল মহিলাসকল সৰ্বাধিক ঝুঁকিত।”— ভাৰতত বৃদ্ধ নিৰ্যাতনৰ অধ্যয়ন, Springer Nature
আৰ্থিক শোষণো এক গুৰুতৰ সমস্যা। ৫০ শতাংশতকৈও অধিক নিৰ্যাতনৰ ভুক্তভোগী বৃদ্ধই আৰ্থিক শোষণৰ কথা জনাইছে — সম্পত্তি কাঢ়ি লোৱা, পেঞ্চন জমা কৰা, বা সঞ্চয় হৰণ। মাৰ ঘৰখন তেওঁৰ নামত থাকিলেও বাস্তৱত তেওঁৰ অধিকাৰ নাথাকে।
ৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰো (NCRB)-ৰ তথ্যত ২০১৬ৰ পৰা ২০২০ লৈ বৃদ্ধ নিৰ্যাতনৰ ঘটনা ১০ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে। কিন্তু বিশেষজ্ঞসকলে কয় যে আচল সংখ্যা আৰু কেইবাগুণো বেছি, কাৰণ সামাজিক লজ্জা আৰু পৰিয়ালৰ মানসম্ভ্ৰম ৰক্ষাৰ নামত বেছিভাগ ঘটনা চেপি ৰখা হয়।
অসমত বৃদ্ধাশ্ৰম: এক ক্ৰমবৰ্ধমান বাস্তৱতা
অসমতো এই সংকট অনুভৱ হৈছে। গুৱাহাটী, তেজপুৰ, ডিব্ৰুগড়ত বৃদ্ধাশ্ৰমৰ সংখ্যা বাঢ়িছে। এই বৃদ্ধাশ্ৰমবোৰত থকা বহু মাতৃয়েই কৈছে যে তেওঁলোকক “স্বেচ্ছাই” ৰখা হোৱা নাছিল — বৰং চাপত পেলাই ৰখা হৈছে। সন্তানৰ নতুন পৰিয়ালৰ সৈতে মিলিব নোৱাৰাৰ অজুহাতত, ঘৰত “ঠাই নাই” বুলি কৈ।
অসমৰ গ্ৰামীণ অঞ্চলত পৰিস্থিতি আৰু গুৰুতৰ। পুৰুষৰ মৃত্যুৰ পিছত বিধৱা মহিলাসকল কেতিয়াবা সন্তানৰ ঘৰতেই কিন্তু ঘৰৰ “অতিথি” হিচাপে জীয়াই থাকে — তেওঁৰ ৰায় নাই, অধিকাৰ নাই, কেৱল দায়িত্ব আছে। বংশৰ নামেৰে, বয়স অনুযায়ী সন্মান পোৱাৰ কথা দূৰৰ, তেওঁলোক কেতিয়াবা পৰিয়ালৰ আটাইতকৈ অৱহেলিত সদস্য।
“মোৰ পুতেকে মাতৃ দিৱসত ফুল দিলে, কিন্তু ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ নিবলৈ সময় নাই বুলি কয়। মই বুজিব পাৰোঁ কোনটো ভালপোৱা প্ৰকৃত।”— গুৱাহাটীৰ এখন বৃদ্ধাশ্ৰমৰ ৭২ বছৰীয়া বাসিন্দা
আইনৰ সুৰক্ষা আছে, কিন্তু সচেতনতা নাই
ভাৰতত বৃদ্ধসকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে আইন আছে। ২০০৭ চনৰ “পিতা-মাতা আৰু বৃদ্ধ নাগৰিক ভৰণপোষণ আৰু কল্যাণ আইন” অনুসৰি পিতা-মাতাক ভৰণপোষণ দিয়া বাধ্যতামূলক। ২০১৯ চনৰ সংশোধনীত সন্তানৰ বিৰুদ্ধে ৬ মাহৰ কাৰাদণ্ড বা ১০,০০০ টকা জৰিমনাৰ বিধান আছে। কিন্তু বাস্তৱত এই আইনৰ প্ৰয়োগ নগণ্য, আৰু বেছিভাগ বৃদ্ধই এই আইনৰ বিষয়ে অজ্ঞ।
২০২১ চনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে “Elderline” (১৪৫৬৭) নামৰ এক জাতীয় হেল্পলাইন আৰম্ভ কৰিছে, য’ত বৃদ্ধসকলে পৰামৰ্শ, সহায়, আৰু নিৰ্যাতনৰ ক্ষেত্ৰত হস্তক্ষেপ বিচাৰিব পাৰে। কিন্তু অসম আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত এই সেৱাৰ প্ৰচাৰ অতি কম।
🆘 সহায়ৰ প্ৰয়োজন হলে যোগাযোগ কৰক: Elderline (ভাৰত চৰকাৰ): 14567 | HelpAge India: 1800-180-1253
অসম ৰাজ্যিক আইনী সেৱা কৰ্তৃপক্ষ: 15100
আমি কি কৰিব পাৰো? প্ৰকৃত পৰিৱৰ্তনৰ পথ
সমস্যাটো কেৱল ব্যক্তিগত নহয়, ই সামাজিক। যোৰহাট থকা ব্যক্তি যদি গুৱাহাটীত থাকে, তেন্তে তেওঁৰ মাৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰাটো তেওঁৰ দায়িত্ব — কেৱল বছৰত এবাৰ ফোন কৰা নহয়। নিম্নলিখিত পদক্ষেপবোৰে পাৰ্থক্য আনিব পাৰে:
নিয়মীয়া যোগাযোগ: সপ্তাহত অন্ততঃ দুইবাৰ ফোন কৰক। মাক সুধিব — “কেনে আছা?” বুলি নহয়, “আজি কি খালা? ৰাতি টোপনি আহিছে নে?” এই সৰু প্ৰশ্নবোৰেই তেওঁক অনুভৱ কৰায় যে কোনোবাই আছে।
স্বাস্থ্য সচেতনতা: বৃদ্ধ মাতৃসকলৰ স্বাস্থ্য পৰীক্ষা নিয়মীয়া হোৱাটো নিশ্চিত কৰক। ডায়েবেটিছ, ৰক্তচাপ, হাড়ৰ সমস্যা — এই ৰোগবোৰে চুপচাপে আহে। বছৰত এবাৰ সম্পূৰ্ণ স্বাস্থ্য পৰীক্ষা কৰাওক।
আৰ্থিক সুৰক্ষা: মাতৃৰ নিজস্ব সঞ্চয়ত তেওঁৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰক। তেওঁক আৰ্থিকভাৱে নিৰ্ভৰশীল কৰি ৰাখিলে শোষণৰ দুৱাৰ খোলা থাকে।
সামাজিক সংযোগ: মাকক প্ৰতিবেশী, বন্ধু, পৰিয়ালৰ লোকৰ সৈতে সংযুক্ত ৰাখক। একাকীত্ব মানসিক স্বাস্থ্যৰ সৰ্ববৃহৎ শত্ৰু।
মা কেৱল এটা দিনৰ নহয়
অসমীয়া সমাজত মাতৃৰ স্থান সদায় পবিত্ৰ। “মা মাটি মানুহ” — এই কথাষাৰ কেৱল ৰাজনৈতিক স্লোগান নহয়, ই আমাৰ সাংস্কৃতিক আত্মাৰ কথা। কিন্তু সেই মা যেতিয়া বৃদ্ধ হৈ পৰে, তেওঁৰ হাত যেতিয়া কঁপে, চকু যেতিয়া লুণ্ঠ হয় — তেতিয়া আমি তেওঁৰ পাশত থাকো নে?
মাতৃ দিৱস কোনো কোম্পানীৰ আৱিষ্কাৰ হ’ব পাৰে, কিন্তু মাতৃৰ প্ৰতি কৰ্তব্য সংস্কৃতিৰ স্বতঃস্ফূৰ্ত দাবী। এদিনৰ ফটো, এটি পোষ্ট, এটি ফুলৰ গুচ্ছ — এইবোৰ প্ৰতীক। কিন্তু বছৰৰ ৩৬৫ দিন — তেওঁৰ কথা মনত ৰখা, তেওঁৰ সুখ-দুখত ভাগ লোৱা, তেওঁৰ বৃদ্ধ শৰীৰটো সম্ভ্ৰমেৰে গ্ৰহণ কৰা — এয়াই প্ৰকৃত মাতৃ দিৱস।
সামাজিক মাধ্যমত পোষ্ট কৰাৰ আগতে নিজকে সুধিব: শেষবাৰ মাৰ ঘৰলৈ গৈছিলা কেতিয়া? তেওঁৰ চুলি বান্ধি দিছিলা কেতিয়া? তেওঁৰ গাৰ বিষত হাত বুলাই দিছিলা কেতিয়া? যদি মনত নপৰে — আজিৰ পৰাই আৰম্ভ কৰক। কাৰণ মা মানে কেৱল এটা দিন নহয়, মা মানে আজীৱন।
সম্পাদকৰ টোকা
এই সম্পাদকীয়ত উল্লিখিত তথ্যসমূহ HelpAge India (২০২৪), WHO, Longitudinal Aging Study in India (LASI), Journal of Population Ageing (Springer), আৰু The Quint-ৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা সংগৃহীত। যদি আপোনাৰ পৰিচিত কোনো বৃদ্ধ ব্যক্তি নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হৈছে, অনুগ্ৰহ কৰি Elderline (14567)-ত যোগাযোগ কৰক।
