অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই পুনৰবাৰ ভাৰতীয় ৰাজনীতিত এক তীব্ৰ বিতৰ্কৰ সূচনা কৰিছে। দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ প্ৰথমখন কেবিনেট বৈঠকতেই অসম চৰকাৰে Uniform Civil Code (UCC) কাৰ্যকৰী কৰাৰ খচৰা অনুমোদন দিছে। এই আইনে বিবাহ, বিবাহবিচ্ছেদ, উত্তৰাধিকাৰ, আৰু “লিভ-ইন ৰিলেচনশ্বিপ”ক আইনী কাঠামোৰ ভিতৰলৈ আনিব বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।
কিন্তু এই সিদ্ধান্ত কেৱল এটা আইনী সংস্কাৰ নে? নে ই ভাৰতীয় সমাজত ব্যক্তিগত স্বাধীনতা, নৈতিকতা, পৰিচয় ৰাজনীতি আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ন্ত্ৰণৰ নতুন অধ্যায়?
এই প্ৰশ্নই আজিৰ অসমৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক আলোচনাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ উঠিছে।
UCC: সমতা নে সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰীকৰণ?
Uniform Civil Code-ৰ মূল যুক্তি হৈছে — ধৰ্মভেদে পৃথক ব্যক্তিগত আইন নাথাকি সকলো নাগৰিকৰ বাবে একে নাগৰিক আইন প্ৰযোজ্য হ’ব লাগে। UCC-ৰ সমৰ্থকসকলৰ মতে, ই লিংগসমতা, ন্যায়বিচাৰ আৰু আধুনিক নাগৰিক সমাজ গঢ়াৰ বাবে অপৰিহাৰ্য।
অসম চৰকাৰেও একেই যুক্তি আগবঢ়াইছে। মুখ্যমন্ত্ৰীয়ে কৈছে যে অসমৰ UCC “অসমৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি” তৈয়াৰ কৰা হৈছে আৰু জনজাতীয় সমাজক ইয়াৰ বাহিৰত ৰখা হৈছে।
কিন্তু ইয়াতেই আৰম্ভ হয় গভীৰ সামাজিক প্ৰশ্ন।
যদি জনজাতীয় সমাজক UCC-ৰ বাহিৰত ৰখা হয়, তেন্তে “Uniform” শব্দটোৰ অৰ্থ কি থাকে? যদি বিভিন্ন সমাজৰ সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাৰ বাবে পৃথক ব্যতিক্ৰম থাকিব পাৰে, তেন্তে একে যুক্তিত অন্য সম্প্ৰদায়ৰ ব্যক্তিগত আইনো সাংবিধানিক সুৰক্ষাৰ দাবিদাৰ নহ’ব নেকি?
সমাজবিজ্ঞানৰ ভাষাত, এই দ্বন্দ্বক কোৱা হয় — “আইনী একীকৰণ বনাম সাংস্কৃতিক বহুত্ববাদ”।
ভাৰতৰ দৰে বহুজাতিক, বহুধৰ্মীয় আৰু বহু-সংস্কৃতিৰ সমাজত এই সংঘাত অত্যন্ত স্পৰ্শকাতৰ।
‘লিভ-ইন’ সম্পৰ্ক: নৈতিক আতংক নে ব্যক্তিগত অধিকাৰৰ সংকোচন?
অসম চৰকাৰৰ ঘোষণাৰ আটাইতকৈ বিতৰ্কিত অংশ হৈছে “লিভ-ইন ৰিলেচনশ্বিপ” নিয়ন্ত্ৰণ বা কাৰ্যত নিষিদ্ধ কৰাৰ ৰাজনৈতিক সংকেত।
এইখিনিতেই বিষয়টো কেৱল আইনৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি ব্যক্তি স্বাধীনতাৰ মূল প্ৰশ্নলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে একাধিক ৰায়ত কৈছে যে দুজন প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে সহমতত একেলগে বাস কৰাটো অপৰাধ নহয়। ব্যক্তিগত জীৱনধাৰণৰ অধিকাৰ ভাৰতীয় সংবিধানৰ Article 21-ৰ অধীনত সুৰক্ষিত। কিন্তু অসম চৰকাৰৰ ভাষ্যত “লিভ-ইন” সম্পৰ্কক সামাজিক সংকট বা নৈতিক সমস্যাৰ ৰূপত উপস্থাপন কৰাৰ প্ৰৱণতা দেখা গৈছে।
এইটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ সমাজবিজ্ঞানৰ দৃষ্টিত “লিভ-ইন” সম্পৰ্কৰ বৃদ্ধি মূলতঃ নগৰায়ণ, উচ্চশিক্ষা, ব্যক্তিকেন্দ্ৰিকতা আৰু বিবাহ প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰিৱৰ্তিত ধাৰণাৰ ফল। ইয়াক কেৱল “পশ্চিমীয়া সংস্কৃতি” বুলি খাৰিজ কৰাটো সমাজবিজ্ঞানীয়ভাৱে অতি সৰলীকৃত ব্যাখ্যা।
বৰং প্ৰশ্নটো হ’ব লাগে — ৰাষ্ট্ৰই কি দুজন প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ ব্যক্তিগত সম্পৰ্ক নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে?
যদি ৰাষ্ট্ৰই বিবাহৰ বাহিৰৰ সম্পৰ্কক নৈতিকতাৰ ভিত্তিত নিয়ন্ত্ৰণ আৰম্ভ কৰে, তেন্তে ব্যক্তিগত স্বাধীনতাৰ সীমা ক’ত শেষ হ’ব?
নৈতিক ৰাষ্ট্ৰ বনাম সাংবিধানিক ৰাষ্ট্ৰ
হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাৰ ৰাজনীতি বহুদিন ধৰি “সাংস্কৃতিক জাতীয়তাবাদ”, “অসমীয়া পৰিচয়”, আৰু “সামাজিক শৃংখলা”ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। শিশুবিবাহ বিৰোধী অভিযান, বহুবিবাহ বিতৰ্ক, মাদ্ৰাছা নীতি, আৰু এতিয়া UCC — এই সকলো পদক্ষেপক এক বৃহৎ নৈতিক-ৰাষ্ট্ৰ গঠনৰ অংশ হিচাপে দেখা যায়।
কিন্তু আধুনিক গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰৰ এটা মৌলিক সীমা আছে। ৰাষ্ট্ৰই আইন প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে, কিন্তু নাগৰিকৰ ব্যক্তিগত নৈতিকতা সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ অধিকাৰ আছে নেকি?
এইখিনিতেই “মেজৰিটেৰিয়ান নৈতিকতা” আৰু “সাংবিধানিক স্বাধীনতা”ৰ সংঘাত স্পষ্ট হৈ উঠে।
যদি কোনো সম্পৰ্কত বলপূৰ্বকতা, শোষণ বা অপৰাধ নাই, তেন্তে কেৱল সামাজিক অস্বস্তিৰ ভিত্তিত সেই সম্পৰ্ক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ নৈতিক বৈধতা কিমান?
ৰাজনীতিৰ গভীৰস্তৰ: উন্নয়নৰ পৰা সাংস্কৃতিক মবিলাইজেশ্যনলৈ
অসমৰ সাম্প্ৰতিক ৰাজনীতি লক্ষ্য কৰিলে এটা স্পষ্ট ধাৰা দেখা যায় — উন্নয়নৰ সমান্তৰালভাৱে সাংস্কৃতিক আৰু পৰিচয়ভিত্তিক ইছ্যুক কেন্দ্ৰস্থললৈ অনা হৈছে। উচ্ছেদ অভিযান, ধৰ্মীয় মেৰুকৰণ, জনসংখ্যা বিতৰ্ক, আৰু এতিয়া UCC — এই সকলো ইছ্যুয়ে এক শক্তিশালী “মবিলাইজেশ্যন পলিটিক্স” গঢ়ি তুলিছে।
ইয়াৰ ৰাজনৈতিক লাভ স্পষ্ট —এনে বিষয়সমূহে সমাজক আবেগিকভাৱে বিভক্ত কৰে আৰু নিৰ্বাচনী মবিলাইজেশ্যন সহজ কৰে। কিন্তু ইয়াৰ সামাজিক মূল্যও আছে। যেতিয়া ব্যক্তিগত জীৱনধাৰা ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰ হয়, তেতিয়া নাগৰিকৰ ব্যক্তিগত স্বাধীনতা ধীৰে ধীৰে “ৰাষ্ট্ৰ অনুমোদিত নৈতিকতা”ৰ অধীনত পৰে।
অসমৰ সমাজ কি সঁচাকৈয়ে এই দিশে যাব বিচাৰে?
অসম ঐতিহাসিকভাৱে এক সংমিশ্ৰিত সমাজ। শংকৰদেৱৰ বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চাহ-জনগোষ্ঠী, জনজাতি, বাঙালী, অসমীয়া, মুছলমান, খ্ৰীষ্টান — এই বহুত্বই অসমক গঢ়িছে। সেই অসমত যদি ব্যক্তিগত জীৱনধাৰা, বিবাহ, সম্পৰ্ক, বা সামাজিক আচৰণ ক্ৰমাৎ ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিষয় হৈ উঠে, তেন্তে প্ৰশ্ন উঠিবই — অসম কি বহুত্ববাদী সমাজ হিচাপে আগবাঢ়িব বিচাৰে, নে এক নিয়ন্ত্ৰিত সাংস্কৃতিক ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে?
উপসংহাৰ: আইন কেৱল সমাজ নিয়ন্ত্ৰণৰ অস্ত্ৰ নহয়
Uniform Civil Code-ৰ বিতৰ্কক কেৱল “হিন্দু বনাম মুছলমান” বা “আধুনিকতা বনাম পৰম্পৰা”ৰ সংকীর্ণ ফ্ৰেমত চাব নালাগে। এই বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰত আছে — ৰাষ্ট্ৰৰ সীমা ক’ত শেষ হয় আৰু নাগৰিকৰ ব্যক্তিগত স্বাধীনতা ক’ত আৰম্ভ হয়।
এখন গণতান্ত্ৰিক সমাজৰ শক্তি এইটোৱেই যে নাগৰিকে চৰকাৰৰ পছন্দমতে নহয়, নিজৰ জীৱনদৰ্শনমতে জীৱন যাপন কৰিব পাৰে — যেতিয়ালৈ তেওঁ অন্যৰ অধিকাৰ লংঘন নকৰে।
যদি ৰাষ্ট্ৰই ধীৰে ধীৰে নাগৰিকৰ ব্যক্তিগত সম্পৰ্ক, সহবাস, খাদ্যাভ্যাস, বিবাহ বা নৈতিক পছন্দ নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেন্তে সেই সমাজত স্বাধীনতা কাগজত থাকিব পাৰে — কিন্তু বাস্তৱত সংকুচিত হ’ব।
কাৰণ ইতিহাসে দেখুৱাইছে —গণতন্ত্ৰ একেদিনে শেষ নহয়। ই ধীৰে ধীৰে ব্যক্তিগত জীৱনৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণৰ স্বাভাৱিকীকৰণৰ মাজেৰেহে ক্ষয় হয়।
