ভাৰতৰ বিভাজনৰ ৰক্তাৰ্ত সময় আৰু ব্যাপক সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ সময়ত কলকাতাৰ এটা বিতৰ্কিত আৰু গুৰুত্বপূর্ণ ব্যক্তিত্ব আছিল গোপাল চন্দ্ৰ মুখাৰ্জী, যাক গোপাল ‘পাঠা’ বুলি হিচাপে জনা যায়।
১৯১৩ চনত গোপাল চন্দ্ৰ মুখোপাধ্যায়ৰ বাবে জন্ম হোৱা, মুখাৰ্জীৰ নাম ‘পাঠা’ তেওঁৰ পৰিয়ালৰ কলেজ ষ্ট্রীটৰ মাংসৰ দোকানৰ পৰা আহিছিল। যদিও, ১৯৪৬ চনৰ কলকাতাৰ কুখ্যাত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ সময়ত এই নামটোৱে এটা বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল। তেওঁ এজন ‘বাহুবলী’ আছিল – বিশেষকৈ হিন্দু সকলৰ বাবে তেওঁ এজন ত্ৰাণকৰ্তা হিচাপে থিয় দিছিল।
১৯৪৬ চনৰ আগষ্টৰ কলিকতা হত্যাকাণ্ডই গোপাল ‘পাঠাক’ প্ৰভাৱিত কৰি তুলিছিল। মুছলিম লীগে আহ্বান জনোৱা ‘ডাইৰেক্ট একচন ডে’ হিচাপে আৰম্ভ হোৱা ঘটনাটো দ্ৰুতগতিত এক অভূতপূৰ্ব ৰক্তপাতলৈ পৰিণত হৈছিল, যাৰ ফলত হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু কলিকতা ক্ষতবিক্ষত হৈছিল। এই বিশৃংখল পৰিৱেশত, গোপাল পাঠাই তেওঁৰ “৮০০ ল’ৰা”ক একত্ৰিত কৰিএক সংগঠিত বাহিনী তৈয়াৰ কৰিছিল যাক তেওঁ গৌৰৱেৰে তেওঁৰ “সেনা” বুলি ঘোষণা কৰিছিল। তেওঁ কৈছিল “যদি আপুনি গম পায় যে এটা হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছে, আপুনি ১০ টা হত্যাকাণ্ড সংঘটিত কৰিব”।
গোপাল পাঠাই তেওঁৰ কাৰ্যক অপৰাধ বুলি নলৈ বৰং নিজৰ সম্প্ৰদায়ক ৰক্ষা কৰাৰ ‘দায়িত্ব’ হিচাপেহে গণ্য কৰিছিল। তেওঁ কৈছিল, “আমাৰ ধাৰণা আছিল যে যদি সমগ্ৰ অঞ্চল পাকিস্তান হৈ পৰে, তেন্তে অধিক নিৰ্যাতন আৰু দমন হ’ব। সেয়ে মই মোৰ সকলো ল’ৰাক একলগ কৰি, প্ৰতিশোধ ল’বলৈ সময় আহিল বুলি ক’লোঁ”।
“তেওঁ খুব হিংস্ৰ আছিল,” ১৯৪৬ চনৰ আগষ্ট মাহত মহান কলিকতা হত্যাকাণ্ডৰ সময়ত লালবজাৰ আৰক্ষী মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ উপ-পৰিদৰ্শক এচ. কে. ভট্টাচাৰ্জীয়ে মনত পেলাই কয়। “গোপাল পাথাক এজন ভদ্ৰলোকৰ দৰে লাগিছিল। তেওঁ এজন অপৰাধী আছিল, কিন্তু তেওঁ দুখীয়াসকলৰ বাবে অতি সহায়ক আছিল। সংঘৰ্ষৰ সময়ত তেওঁ হিন্দুসকলক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ ওলাই আহিছিল।”
১৯৪৭ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ শান্তি অভিযানকালত কলকাতাত অস্ত্ৰ সমৰ্পণ কৰাৰ আহ্বান তেওঁ প্ৰত্যাখ্যান কৰি কৈছিল ‘গান্ধীয়ে মোক দুবাৰো মাতিছিল… মই নগলো।’
পৰৱৰ্তী সময়ত গোপাল পাঠা এজন বাহুবলী ব্যক্তিৰ পৰা সলনি হৈ দীঘল দাঢ়ি, বগা চুলি আৰু মোটা চশমা পৰিহিত এজন গহীন ব্যক্তিলৈ সলনি হৈছিল। তেওঁৰ সাধাৰণ কাৰ্যালয়টোক আড়ম্বৰপূৰ্ণভাৱে ‘National Relief Centre for Destitutes’ (নিঃসহায়সকলৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় সাহায্য কেন্দ্ৰ) নাম দিয়া হৈছে। স্পষ্টতঃ, কেতিয়াবা তাত এটা দাতব্য ক্লিনিকেও কাম কৰে। বেৰত বঙালী নায়কসকলৰ এখন পঞ্জিকাৰ ক’লা-বগা ছবি ওলমি আছে, যাৰ মালাবোৰ ধূলি আৰু ক্ষয়ৰ ফলত ধূসৰ হৈ পৰিছে। আৰু দুৱাৰৰ পিছফালে, সাৱধান নোহোৱা লোকক অস্বস্তিত পেলাব পৰাকৈ জীৱন্ত, আই এন এৰ ইউনিফৰ্ম পিন্ধা, চেইন মাৰি চিকুণ কৰা সামৰিক বুটজোৰলৈকে নেতাজীৰ এটা জীৱন আকাৰৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে।
গোপাল পাঠ মুখার্জী বৰ্তমানও গভীৰ বিতৰ্কিত ব্যক্তিত্ব হিচাপে পৰিগণিত। কিছুমানৰ বাবে, তেওঁ এজন নির্দয় হিংসাৰ কাৰক তথা কলিকতাত হোৱা নিষ্ঠুৰতাৰ প্ৰতীক আছিল। আন কিছুমানৰ বাবে, তেওঁ এজন প্ৰয়োজনীয় ৰক্ষক ত্ৰাণকৰ্তা আছিল, যিয়ে নিজৰ মানুহৰ ৰক্ষাৰ বাবে হিংসাৰ পন্থা লব লগা হৈছিল।
তেওঁৰ কাহিনীয়ে আমাৰ আগত এইয়াই ব্যক্ত কৰে যে ইতিহাসৰ সময়চক্রত কিমান জটিল সিদ্ধান্ত লব লগা হয় আৰু অনিচ্ছা স্বত্তেও কিদৰে সম্প্ৰদায়িক সংঘাতৰ ধুমুহাত জড়িত হৈ পৰিব লগা হয়। তাতোকৈ আচৰিত কথা যে পৰৱৰ্তী সময়ত গোপাল “পাঠা” মুখাৰ্জীৰ কথা চৰকাৰে লাহে লাহে চৰ্চাৰ পৰা আঁতৰাই তেওঁক পাহৰণিৰ গৰ্ভত এৰি থৈ আহিছিল।
Ref: https://www.andrewwhitehead.net/partition-voices-gopal-patha-mukherjee.html
