জৰ্জ ছ’ৰছ, ৰাহুল গান্ধী আৰু হিন্দু পৰিচয়ক লৈ ভাৰতীয় ৰাজনীতিত বৃদ্ধি পোৱা বিতৰ্ক, অভিযোগ, বৈদেশিক প্ৰভাৱ আৰু মতাদৰ্শৰ সংঘাতৰ বিশ্লেষণ।
ভাৰতীয় ৰাজনীতিত “বৈদেশিক প্ৰভাৱ”, “গ্ল’বেল নেটৱৰ্ক” আৰু “পৰিচয়ভিত্তিক ৰাজনীতি” — এই তিনিটা শব্দ বিগত কেইবছৰত বহুত বেছি চৰ্চিত হৈ উঠিছে। বিশেষকৈ আমেৰিকান বিনিয়োগকাৰী আৰু সমাজসেৱী জৰ্জ ছ’ৰছক কেন্দ্ৰ কৰি ভাৰতত এক তীব্ৰ ৰাজনৈতিক বিতৰ্ক গঢ় লৈ উঠিছে। ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী তথা দক্ষিণপন্থী সংগঠনসমূহে অভিযোগ উত্থাপন কৰি আহিছে যে ছ’ৰছৰ সৈতে জড়িত কিছু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নেটৱৰ্ক আৰু ভাৰতীয় বিৰোধী ৰাজনীতিৰ মাজত এক মতাদৰ্শিক সংযোগ গঢ় লৈ উঠিছে, যাৰ লক্ষ্য ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক-ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচয়, বিশেষকৈ হিন্দু পৰিচয়ক প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন কৰা।
অন্যফালে, বিৰোধী দলসমূহে এই অভিযোগক “ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰ” বুলি অভিহিত কৰি আহিছে আৰু কয় যে চৰকাৰৰ সমালোচনা কৰাটো গণতান্ত্ৰিক অধিকাৰ। এই বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত প্ৰায়ে দেখা যায় ৰাহুল গান্ধীৰ নাম।
হিন্দু পৰিচয় আৰু আধুনিক ভাৰতীয় ৰাজনীতি
হিন্দুত্বৰ ৰাজনৈতিক উত্থান
২০১৪ চনৰ পিছত ভাৰতীয় ৰাজনীতিত “হিন্দু পৰিচয়” এক কেন্দ্ৰীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ নেতৃত্বত বিজেপিয়ে “সাংস্কৃতিক জাতীয়তাবাদ”ক ৰাজনৈতিক মূলধাৰালৈ আনিবলৈ সক্ষম হয়।
এই সময়ছোৱাত —
- ৰাম মন্দিৰ আন্দোলন,
- কাশ্মীৰৰ ৩৭০ ধাৰা বিলোপ,
- নাগৰিকত্ব সংশোধনী আইন,
- Uniform Civil Code বিতৰ্ক
আদিৰ দৰে বিষয়সমূহে হিন্দু পৰিচয়ভিত্তিক ৰাজনীতিক অধিক শক্তিশালী কৰে।
বিজেপিৰ সমৰ্থকসকলৰ মতে, ই “সভ্যতা ভিত্তিক আত্মবিশ্বাস”ৰ উত্থান; আনহাতে সমালোচকসকলে ইয়াক “সংখ্যাগুৰু ৰাজনীতি” বুলি অভিহিত কৰে।
জৰ্জ ছ’ৰছক লৈ বিতৰ্ক কিয়?
বৈদেশিক প্ৰভাৱৰ অভিযোগ
জৰ্জ ছ’ৰছ বিশ্বজুৰি মুক্ত সমাজ, উদাৰ গণতন্ত্ৰ আৰু মানৱাধিকাৰভিত্তিক কাৰ্যসূচীৰ বাবে পৰিচিত। তেওঁৰ Open Society Foundations বহু দেশত গণতান্ত্ৰিক আৰু নাগৰিক অধিকাৰমূলক কাৰ্যসূচীত আৰ্থিক সহায় আগবঢ়ায়।
কিন্তু ভাৰতৰ দক্ষিণপন্থী ৰাজনৈতিক মহলত অভিযোগ উঠিছে যে —
- কিছু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় এনজিঅ’,
- পশ্চিমীয়া বুদ্ধিজীৱী গোট,
- আৰু চৰকাৰবিৰোধী গ্ল’বেল নেটৱৰ্ক
ভাৰতৰ জাতীয়তাবাদী ৰাজনীতি দুৰ্বল কৰাৰ চেষ্টা কৰি আছে। বিশেষকৈ জৰ্জ ছ’ৰছ-এ বিভিন্ন সময়ত ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি, সংখ্যালঘু অধিকাৰ আৰু গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বিষয়ে কৰা মন্তব্য বিজেপিৰ তীব্ৰ সমালোচনাৰ লক্ষ্য হৈ পৰে।
চৰকাৰপক্ষৰ দৃষ্টিভংগী
বিজেপি নেতৃত্বই দাবী কৰে যে —
- বিদেশী পুঁজি আৰু মতাদৰ্শিক গোটসমূহে ভাৰতৰ অভ্যন্তৰীণ ৰাজনীতিত প্ৰভাৱ বিস্তাৰৰ চেষ্টা কৰিছে;
- হিন্দুত্ববাদী ৰাজনীতিৰ উত্থানক “গ্ল’বেল লিবাৰেল নেটৱৰ্ক”সমূহে গ্ৰহণ কৰিব পৰা নাই;
- কিছু বিৰোধী ৰাজনৈতিক শক্তি এই আখ্যানসমূহৰ সৈতে মিল ৰাখি ভাৰতৰ ভাবমূৰ্তি ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছে।
ৰাহুল গান্ধী আৰু বিতৰ্কৰ ৰাজনৈতিক মাত্ৰা
বিৰোধী ৰাজনীতি আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বক্তব্য
ৰাহুল গান্ধীয়ে বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰ, সংবাদ মাধ্যম, নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থা আৰু সংখ্যালঘু অধিকাৰক লৈ কেইবাটাও সমালোচনামূলক বক্তব্য আগবঢ়াইছে।
বিজেপিয়ে অভিযোগ কৰে যে —
- এই বক্তব্যসমূহে ভাৰতৰ ভাবমূৰ্তি ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰে;
- বিদেশী শক্তিসমূহক ভাৰতীয় ৰাজনীতিৰ ভিতৰত হস্তক্ষেপৰ নৈতিক ভিত্তি প্ৰদান কৰে;
- আৰু ই এক বৃহৎ মতাদৰ্শিক অভিযানৰ অংশ।
অন্যফালে ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ নেতাসকলে কয় যে —
- চৰকাৰৰ সমালোচনা গণতন্ত্ৰৰ স্বাভাৱিক অংশ;
- শাসক দলৰ নীতিৰ বিৰোধিতা কৰাটো “ৰাষ্ট্ৰবিৰোধিতা” নহয়;
- আৰু বিজেপিয়ে সকলো মতভেদক “ষড়যন্ত্ৰ” ৰূপে উপস্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।
“হিন্দু পৰিচয় লক্ষ্যবস্তু” — এই দাবীৰ বিশ্লেষণ
সাংস্কৃতিক বিতৰ্ক নে ৰাজনৈতিক কৌশল?
“হিন্দু পৰিচয় লক্ষ্যবস্তু” বুলি কৰা দাবী মূলতঃ সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক দুয়োটা স্তৰত পৰ্যালোচনা কৰিব লাগে।
সমৰ্থকসকলৰ যুক্তি
- হিন্দু ঐতিহ্য আৰু সংখ্যাগুৰু পৰিচয়ক নিয়মিতভাৱে “মেজৰিটেৰিয়ান” ৰূপে উপস্থাপন কৰা হয়;
- পশ্চিমীয়া সংবাদ মাধ্যমত ভাৰতৰ নেতিবাচক প্ৰতিচ্ছবি গঢ়ি তোলা হয়;
- হিন্দুত্বক “চৰমপন্থা”ৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়।
সমালোচকসকলৰ যুক্তি
- চৰকাৰৰ সমালোচনা মানেই হিন্দু-বিৰোধিতা নহয়;
- নাগৰিক অধিকাৰ, সংখ্যালঘু সুৰক্ষা বা গণতান্ত্ৰিক স্বচ্ছতাৰ বিষয় উত্থাপন কৰাটো বৈধ ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়া;
- “হিন্দু পৰিচয় বিপদত” আখ্যান কেতিয়াবা নিৰ্বাচনী মেৰুকৰণৰ অস্ত্ৰ হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
গ্ল’বেল ৰাজনীতি, এনজিঅ’ আৰু ভাৰত
নতুন যুগৰ মতাদৰ্শিক সংঘাত
বিশ্বৰ বহু দেশত বৰ্তমান “জাতীয়তাবাদ বনাম গ্ল’বেল লিবাৰেলিজম” এক ডাঙৰ ৰাজনৈতিক সংঘাত হিচাপে দেখা গৈছে। ভাৰতো ইয়াৰ বাহিৰত নহয়।
এফালে —
- শক্তিশালী জাতীয়তাবাদ,
- সাংস্কৃতিক পুনৰুত্থান,
- সভ্যতাভিত্তিক ৰাজনীতি
আনফালে —
- উদাৰ গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধ,
- বৈশ্বিক মানৱাধিকাৰ আখ্যান,
- বহুত্ববাদী ৰাজনীতি
এই দুয়োটা ধাৰাৰ মাজত সংঘাত স্পষ্ট হৈ উঠিছে।
ভাৰতত এই সংঘাত অধিক তীব্ৰ হৈছে কাৰণ দেশখনৰ ৰাজনীতি এতিয়া কেৱল উন্নয়ন বা অৰ্থনীতিৰ মাজত সীমাবদ্ধ নহয়; ই পৰিচয়, ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সভ্যতাৰ বিতৰ্কলৈও বিস্তৃত হৈছে।
জৰ্জ ছ’ৰছ আৰু ৰাহুল গান্ধীক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা বিতৰ্ক আচলতে ভাৰতীয় ৰাজনীতিৰ এক বৃহত্তৰ মতাদৰ্শিক সংঘাতৰ প্ৰতিফলন। ইয়াত একফালে আছে সাংস্কৃতিক জাতীয়তাবাদ আৰু হিন্দু পৰিচয়ভিত্তিক ৰাজনীতি; আনফালে আছে উদাৰ গণতান্ত্ৰিক আৰু গ্ল’বেল দৃষ্টিভংগীৰ ৰাজনীতি।
এই বিষয়ত বহু অভিযোগ, পাল্টা অভিযোগ আৰু ৰাজনৈতিক আখ্যান বিদ্যমান। সেয়েহে কোনো দাবীক অন্ধভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তথ্য, যুক্তি আৰু গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ আধাৰত আলোচনা আগবঢ়োৱাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়।
ভাৰতৰ শক্তি সদায়েই তাৰ বহুত্ববাদ, সাংস্কৃতিক গভীৰতা আৰু গণতান্ত্ৰিক বিতৰ্কত নিহিত। মতাদৰ্শিক সংঘাত যিমানেই তীব্ৰ নহওক, তথ্যভিত্তিক আৰু দায়িত্বশীল ৰাজনৈতিক আলোচনাই গণতন্ত্ৰক অধিক শক্তিশালী কৰিব পাৰে।