মোৰ সাহিত্য-চৰ্চা আৰু কিতাপ পঢ়াৰ অভ্যাসটো বৰ পুৰণি। এসময়ত নতুন কিতাপ এখন হাতে হাতে পোৱা মানেই আছিল এক অচিন জগতলৈ গুচি যোৱাৰ এক অনন্য যাত্ৰা। কিন্তু সময় সলনি হ’ল। ব্যস্ততা, কামৰ হেঁচা আৰু আধুনিক জীৱনৰ কোলাহলৰ মাজত নিজৰ প্ৰিয় অভ্যাসটোৰ বাবে সময় উলিয়াব পৰাটো আজিকালি এটা ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰিছে। তথাপিও, কিতাপৰ মোহে মোক কেতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে এৰি যোৱা নাই। জীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো মই নিজৰ সৈতে এটা প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হৈছোঁ— মাহত অন্ততঃ এখন কিতাপ মই পঢ়িমেই।
সেই অভিজ্ঞতা কেৱল মোৰ নিজৰ কোঠাৰ চাৰিবেৰৰ মাজতেই আৱদ্ধ ৰাখিব বিচৰা নাই। এই সপ্তাহৰ পৰা মই সিদ্ধান্ত লৈছোঁ— মই পঢ়া প্ৰতিখন কিতাপৰ অনুভৱ, বিশ্লেষণ আৰু ব্যক্তিগত অভিমত আপোনালোকৰ সৈতে নিয়মীয়াকৈ ভগাই ল’ম। আশা কৰোঁ, আখৰ আৰু শব্দৰ এই নতুন যাত্ৰাত সাহিত্যপ্ৰেমী পাঠকে মোক কাষত পাব। এই ধাৰাবাহিক প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰথমটো পৰ্বত এই সপ্তাহত মই বাছি লৈছোঁ নিউয়ৰ্ক চহৰৰ নৈশজীৱন আৰু ৰেষ্টুৰেণ্ট উদ্যোগৰ কিংবদন্তিসম ব্যক্তিত্ব কিথ মেকনেলীৰ (Keith McNally) বহুচৰ্চিত আত্মজীৱনী— I Regret Almost Everything: A Memoir।
১. এন্ধাৰ আৰু পোহৰৰ সন্মোহন: কিতাপখনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ
নিউয়ৰ্ক চহৰৰ মিটপেকিং ড্ৰিষ্টিক্ট বা ছোহো অঞ্চলৰ নিশাৰ আকাশখন যিসকলে দেখিছে বা অনুভৱ কৰিছে, তেওঁলোকে জানে যে তাত আভিজাত্য আৰু কোলাহলৰ এক সুকীয়া সুৰ থাকে। ‘বাল্থাজাৰ’ (Balthazar) বা ‘দ্য ওডিয়ন’ (The Odeon) ৰ দৰে বিখ্যাত স্থানসমূহৰ গ্লাছৰ দুৱাৰখন ঠেলি ভিতৰলৈ সোমাই গ’লে অনুভৱ হয়— যেন আপুনি খাদ্য খাবলৈ অহা নাই, বৰঞ্চ এক জাকজমকীয়া নাট্যমঞ্চৰ সোণালী পোহৰত নিজকে একো একোজন চৰিত্ৰ হিচাপে আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈহে উপস্থিত হৈছে। আৰু এই সমগ্ৰ মঞ্চখনৰ নেপথ্যৰ নিৰ্দেশক আছিল কিথ মেকনেলী।
কিন্তু যেতিয়া আপুনি মেকনেলীৰ আত্মজীৱনীখন মেলিব, প্ৰথম অধ্যায়তেই সেই জাকজমকতা আৰু সোণালী পোহৰৰ মায়াজাল মুহূৰ্তৰ ভিতৰত চূর্ণ-বিচূর্ণ হৈ পৰিব। কিতাপখন কোনো কৃত্ৰিম বিজয়ৰ জয়গান নহয়। ইয়াত নাই এজন সফল ব্যৱসায়ীৰ আত্মশ্লাঘা বা নিজকে মহীয়ান কৰাৰ কোনো চালচলন। বৰঞ্চ ইয়াৰ প্ৰথমটো পৃষ্ঠাই পাঠকক থিয় কৰাই দিয়ে ২০১৮ চনৰ এক নিস্তব্ধ, নিসংগ কোঠাত— য’ত মগজুৰ গুৰুতৰ পক্ষাঘাতত (Stroke) আক্ৰান্ত হৈ শৰীৰৰ সোঁফালে সঞ্চালন ক্ষমতা হেৰুৱাই, মাত বলকিব নোৱাৰা অৱস্থাত এজন মানুহে নিজৰ সমগ্ৰ জীৱনটোৰ ভুলবোৰক এখন ভাগি যোৱা আয়নাৰ দৰে চাৰিওফালে সিঁচৰতি হৈ থকা দেখিবলৈ পাইছে।
লেখক মেকনেলীয়ে ইয়াত নিজকে এজন ‘নায়ক’ কৰাৰ বিপৰীতে এজন ভুল-ত্ৰুটিৰে ভৰা, ক্ষোভ আৰু অহংকাৰেৰে জৰ্জৰিত সাধাৰণ মানুহ হিচাপে দাঙি ধৰিছে। কিতাপখনৰ নামটোতেই যি অনাবিল স্বীকাৰোক্তি আছে— I Regret Almost Everything (মই প্ৰায় প্ৰতিটো কথাৰ বাবেই অনুশোচনা কৰোঁ)— সি গোটেই আখ্যানটোক এক সুকীয়া সাহিত্যিক গাথনি প্ৰদান কৰিছে।
২. লণ্ডনৰ ধূলিময় গলিৰ পৰা নিউয়ৰ্কৰ অট্টালিকালৈ
মেকনেলীৰ শৈশৱ আছিল ১৯৫০ চনৰ লণ্ডনৰ এক সাধাৰণ শ্ৰমিক পৰিয়ালৰ দৰিদ্ৰতা আৰু ক্ষোভৰ মাজেৰে অতিবাহিত হোৱা অধ্যায়। এটা দুখীয়া পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হোৱাৰ বাবে ধনিক সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি তেওঁৰ মনত এক তীব্ৰ ক্ষোভ আছিল, অথচ একে সময়তে সেই আভিজাত্যৰ প্ৰতি আছিল এক গোপন আকৰ্ষণ। লণ্ডনৰ পেক্ষাগৃহত সৰু-সুৰা অভিনয় কৰা, হোটেলৰ বয় হিচাপে কাম কৰা আৰু চাফাই কৰ্মী হিচাপে কাম কৰাৰ অভিজ্ঞতাৰে পুষ্ট হৈ তেওঁ যেতিয়া ভাগ্যৰ সন্ধানত নিউয়ৰ্কত ভৰি দিয়ে, তেতিয়া তেওঁৰ পকেটে পইচা নাছিল, কিন্তু চকুত আছিল এক বিশেষ নান্দনিক দৃষ্টিভংগী।
মেকনেলীয়ে অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে কেনেকৈ তেওঁ ১৯৭০ আৰু ৮০ৰ দশকত নিউয়ৰ্কৰ অন্ধকাৰ, অৱহেলিত আৰু অপৰাধপ্ৰৱণ এলেকাবোৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোহৰৰ চমক আনিছিল। যিবোৰ গলিত মানুহে নিশা খোজ কাঢ়িবলৈ ভয় কৰিছিল, সেইবোৰ স্থানতেই তেওঁ গঢ়ি তুলিছিল আভিজাত্যৰ একো একোটা নতুন দুৰ্গ।
কিতাপখন পঢ়ি থাকোঁতে অনুভৱ হয়, মেকনেলী কেৱল এজন ৰেষ্টুৰেণ্ট চলোৱা ব্যৱসায়ী নাছিল; তেওঁ আছিল স্থান আৰু পৰিৱেশৰ এক অঘোষিত স্থপতি। ৰেষ্টুৰেণ্টখনৰ পোহৰৰ ৰং কেনেকুৱা হ’ব, কাঁচৰ আইনাখন কোনটো কোণত ঢালি দিলে মানুহৰ অবচেতন মনত উৎসাহ জাগিব, মেজৰ মাজৰ দূৰত্ব কেই ইঞ্চি হ’লে দুজন অচিনাকি মানুহৰ মাজত বাক্যবিনিময় সম্ভৱ হ’ব— এই সকলোবোৰ সূক্ষ্ম বৈজ্ঞানিক আৰু শৈল্পিক দিশ তেওঁৰ হাতত এক নান্দনিক ৰূপত প্ৰকাশ পাইছিল।
৩. নিৰ্ভীক সততা আৰু ব্যক্তিত্বৰ অন্ধকাৰ দিশ
এই কিতাপখনৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী দিশটো হ’ল মেকনেলীৰ পোনপটীয়া ভাষাশৈলী। চেলিব্ৰিটি বা ধনী গ্ৰাহকৰ নাম উল্লেখ কৰি আত্মপ্ৰচাৰ কৰাৰ প্ৰৱণতাৰ পৰা মেকনেলী সম্পূৰ্ণ আঁতৰত। আলফ্ৰেড হিচকক, এণ্ডি ৱাৰহল বা জেমছ কৰ্ডেনৰ দৰে ব্যক্তিসকলৰ সৈতে হোৱা তেওঁৰ লেনদেন আৰু বিতৰ্কসমূহ তেওঁ অতি ধেমেলীয়া অথচ তীক্ষ্ণ আত্ম-ব্যংগাত্মক (self-deprecating) ৰূপত উপস্থাপন কৰিছে।
কিন্তু এই ধেমালিৰ আঁৰত আছে এক গভীৰ যন্ত্ৰণা। তেওঁ মুকলিকৈ স্বীকাৰ কৰিছে কেনেকৈ নিজৰ তীব্ৰ খং, নিয়ন্ত্ৰণহীন মেজাজ আৰু নিখুঁত কাম বিচৰা প্ৰৱণতাই (Perfectionism) তেওঁৰ ব্যক্তিগত জীৱন ধ্বংস কৰি পেলাইছিল। একাধিক বিবাহ বিচ্ছেদ, সন্তানৰ সৈতে থকা মানসিক দূৰত্ব, আৰু সতীৰ্থসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতসমূহ তেওঁ ঢাকি ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰা নাই।
কিতাপখনত এখন ঠাইত তেওঁ লিখিছে—
“সফলতাই মোক আনন্দ দিছিল, কিন্তু শান্তি দিয়া নাছিল। মই এনে এক মৰীচিকাৰ পিছত দৌৰিছিলোঁ, য’ত প্ৰতিখন নতুন ৰেষ্টুৰেণ্ট মুকলি কৰাৰ পাছত মোৰ মনৰ নিসংগতা পূৰ্বতকৈ অধিক গভীৰ হৈ পৰিছিল।“
এজন লখকে যেতিয়া নিজৰ অসিদ্ধতা আৰু ব্যৰ্থতাক এনেদৰে মুকলি কৰি দিব পাৰে, তেতিয়াহে সেই আত্মজীৱনীয়ে এক সাৰ্বজনীন মূল্য লাভ কৰে।
৪. মোৰ ব্যক্তিগত অভিমত আৰু উপলব্ধি
এজন অনুৰাগী পাঠক হিচাপে, কিথ মেকনেলীৰ I Regret Almost Everything পঢ়ি উঠি মোৰ মনত কেইবাটাও গভীৰ চিন্তাৰ উন্মেষ ঘটিল।
প্ৰথমতে, আমি যাক বাহিৰৰ পৰা ‘পৰম সফলতা’ বুলি ভাবোঁ, তাৰ ভিতৰচ’ৰাখন বহু সময়ত শূন্যতা আৰু মানসিক যন্ত্ৰণাৰে ভাৰাক্ৰান্ত হৈ থাকে। মেকনেলীয়ে কোটি কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিলে, সমগ্ৰ বিশ্বৰ প্ৰভাৱশালী মানুহক নিজৰ ৰেষ্টুৰেণ্টত আতিথ্য দিলে, কিন্তু জীৱনৰ বিয়লি বেলি যেতিয়া পক্ষাঘাতত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁ বিছনাত পৰি ৰ’ল, তেতিয়া তেওঁৰ কাষত আছিল কেৱল কিছুমান অনুশোচনা আৰু অতীতৰ স্মৃতি।
দ্বিতীয়তে, কিতাপখনৰ যি পৰিৱেশ নিৰ্মাণ আৰু আখ্যানৰ গতি— সি মোক ভীষণভাৱে আকৰ্ষিত কৰিলে। লেখকে সংগ্ৰামৰ দিনবোৰ বৰ্ণনা কৰোঁতে কোনো আৱেগিক নাটকীয়তাৰ সৃষ্টি কৰা নাই; বৰঞ্চ এক নিৰপেক্ষ, কঠিন বাস্তৱৰ ছবি আঁকিছে। স্থান আৰু স্থাপত্যই কেনেকৈ মানুহৰ মনস্তত্ত্ব নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে, তাৰ যি বিৱৰণ মেকনেলীয়ে দিছে, সি অতি চমকপ্ৰদ।
মোৰ মতে, এই কিতাপখন কেৱল এজন সফল উদ্যোগীৰ আত্মজীৱনী নহয়। ই হ’ল মানুহৰ অমীমাংসিত আকাংক্ষা, সাফল্যৰ চৰম সীমা আৰু তাৰ পাছৰ শূন্যতাৰ এক কাব্যিক বিশ্লেষণ। মেকনেলীৰ ভুলবোৰ, তেওঁৰ মেজাজ আৰু তেওঁৰ অনুশোচনাবোৰে আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে যে সাফল্যৰ দৌৰত আমি যেন মানৱীয় সম্পৰ্কবোৰক অৱহেলা নকৰোঁ।
৫. সামৰণি: এটি অনুশোচনাৰ শেষ পৃষ্ঠা
জীৱনৰ অগণন সংঘাত আৰু শাৰীৰিক যন্ত্ৰণাৰ মাজেৰে পাৰ হৈ মেকনেলীয়ে যেতিয়া এই কিতাপখনৰ শেষৰ পংক্তিসমূহ লিখে, তাত কোনো ক্ষোভ নাথাকে, থাকে কেৱল এক প্ৰশান্ত স্বীকাৰোক্তি। লিখা-মেলাৰ এই প্ৰক্ৰিয়াই তেওঁক পক্ষাঘাতৰ যন্ত্ৰণাৰ পৰা এক মানসিক মুক্তি প্ৰদান কৰিছিল।
যিসকল পাঠকে মানুহৰ মনস্তত্ত্ব, সফলতাৰ আঁৰৰ অন্ধকাৰ সঁচা কাহিনী আৰু এখন চহৰৰ চাৰিটা দশকৰ ইতিহাসক এক ভিন্ন কোণৰ পৰা চাব বিচাৰে, তেওঁলোকৰ বাবে কিথ মেকনেলীৰ এই আত্মজীৱনীখন এক অনন্য উপহাৰ।
আশা কৰোঁ, মোৰ এই প্ৰথমটো গ্ৰন্থ-পৰ্যালোচনাই আপোনালোকৰ মনত অকণমান হ’লেও নতুন চিন্তাৰ খোৰাক যোগালে। অহা সপ্তাহত পুনৰ আন এখন নতুন কিতাপৰ সোৱাদ আৰু অনুভৱ লৈ আপোনালোকৰ কাষলৈ অহাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে আজি লৈ ইমানতে সামৰিছোঁ।
আপোনালোকৰ বহুমূলীয়া মতামত জনাবলৈ নাপাহৰিব। ধন্যৱাদ!