১৯৭৮ চনৰ দুই ভায়েক-ভগ্নী গীতা-সঞ্জয় চোপ্ৰাৰ দিল্লীৰ অপহৰণ আৰু হত্যাকাণ্ড গোচৰে আজিও কিয় সোঁৱৰাই দিয়ে মহানগৰীৰ শিশু সুৰক্ষাৰ প্ৰশ্ন?

১৯৭৮ চনৰ ভাৰতবৰ্ষ আছিল এক জটিল ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ সন্ধিক্ষণত। জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ (Emergency) পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত দিল্লীৰ ৰাজপথত এক নতুন অধ্যায়ৰ সূচনা হৈছিল। কিন্তু সেই সময়ৰ শান্ত, তুলনামূলকভাৱে অপৰাধমুক্ত বুলি গণ্য কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী দিল্লীত এনে এক জঘন্য অপৰাধ সংঘটিত হ’ব, যিয়ে দেশৰ অপৰাধ ইতিহাস চিৰদিনৰ বাবে সলনি কৰি পেলাব— সেয়া আছিল কল্পনাৰ অতীত। ১৯৭৮ চনৰ ২৬ আগষ্টৰ সেই অভিশপ্ত সন্ধিয়াটোৱে কেৱল এটা পৰিয়াললৈকে অন্ধকাৰ নমাই অনা নাছিল, বৰঞ্চ ই আছিল স্বাধীন ভাৰতৰ সমাজ ব্যৱস্থা আৰু নাগৰিকৰ নিৰাপত্তাৰ ওপৰত এক প্ৰচণ্ড আঘাত। ১৯৭৮ চাঞ্চল্যকৰ ঘটনা হিচাপে পৰিগণিত হোৱা গীতা চোপ্ৰা আৰু সঞ্জয় চোপ্ৰাৰ অপহৰণ আৰু দুহেজাৰতকৈও অধিক শব্দৰ এই ক’লা অধ্যায়ে প্ৰমাণ কৰিছিল যে মহানগৰীৰ বুকুত কিদৰে সুৰক্ষাৰ অভাৱে কিশোৰ-কিশোৰীক বলি কৰিব পাৰে।

অপহৰণৰ সেই কৰুণ সন্ধিয়া: ২৬ আগষ্ট, ১৯৭৮

নতুন দিল্লীৰ ধৌলা কুৱা (Dhaulakuan) অঞ্চলৰ ওচৰৰে ডি.ডি.এ. (DDA) খেলপথাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল এই ভয়ংকৰ ট্ৰেজেডী। ভাৰতীয় নৌসেনাৰ জ্যেষ্ঠ বিষয়া কেপ্তেইন মদন মোহন চোপ্ৰাৰ দুই সন্তান— ১৬ বছৰীয়া গীতা চোপ্ৰা আৰু ১৪ বছৰীয়া সঞ্জয় চোপ্ৰা। সেইদিনা অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ৰ (All India Radio) যুৱবাণী অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে তেওঁলোক ঘৰৰ পৰা ওলাই আহিছিল। লিফ্ট (Lift) লোৱাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে ৰাজপথৰ কাষত ৰৈ থকা সময়তে এখন ফিয়াট কাৰ (Fiat Car) তেওঁলোকৰ ওচৰত ৰৈছিল। চালকৰ আসনত আছিল কুখ্যাত অপৰাধী কুলজিৎ সিং ওৰফে ৰাঙা খুচ আৰু কাষৰ আসনত আছিল জছবিৰ সিং ওৰফে বিল্লা।

গাড়ীখন আছিল চুৰি কৰা। এক সৰল বিশ্বাসত দুয়ো ভাই-ভগ্নীয়ে গাড়ীখনত উঠিছিল, কিন্তু মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁলোক এক ভয়ংকৰ ফান্দত ভৰি দিলে। গাড়ীখন যেতিয়া নিৰ্দিষ্ট পথৰ সলনি নিৰ্জন অঞ্চলৰ পিনে গতি কৰিবলৈ ল’লে, সঞ্জয় আৰু গীতাই তীব্ৰ প্ৰতিবাদ কৰিলে। কিন্তু ৰাঙা আৰু বিল্লাই তেওঁলোকক জোৰকৈ ধৰি ৰাখিলে। দিল্লীর অপহরণৰ এই ঘটনাই পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় অপৰাধ তদন্তকাৰী সংস্থাসমূহক জোকাৰি গৈছিল।

দিল্লীৰ ৰাজপথত নাগৰিকৰ তাড়ন: এক ঐতিহাসিক খেদি যোৱাৰ কাহিনী

এই সমগ্ৰ অপহৰণ কাণ্ডৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশটো আছিল দিল্লীৰ সাধাৰণ জনতাৰ ভূমিকা। গাড়ীখনৰ ভিতৰত গীতাই যেতিয়া হত্যাকাৰীদ্বয়ৰ সৈতে যুঁজ দি আছিল, তেতিয়া গাড়ীখন গোল মার্কেট আৰু ৰাজেন্দ্ৰ নগৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছিল। গাড়ীৰ ভিতৰত চলি থকা টনাটনি আৰু আৰ্তনাদ কেইবাজন Honeywell আৰু অট’ৰিক্সা চালকৰ চকুত পৰিছিল।

অপৰাধীক ধৰিবলৈ সেই নিশা যি নাগৰিকৰ তাড়ন (Citizen Chase) দেখা গৈছিল, তাক ভাৰতৰ ইতিহাসত বিৰল বুলি গণ্য কৰা হয়:

• অট’ চালকৰ সন্দেহ: এজন সজাগ অট’ৰিক্সা চালকে ফিয়াট গাড়ীখনৰ ভিতৰত এগৰাকী ছোৱালীয়ে চিঞৰি থকা প্ৰত্যক্ষ কৰে আৰু লগে লগে নিজৰ বাহনেৰে গাড়ীখনক খেদিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
• পথচাৰীৰ চেষ্টা: জনবহুল ৰাজপথত গাড়ীখনে কেইবাখনো বাহনক খুন্দা মাৰি পলাই যাবলৈ চেষ্টা কৰোতে বহুতো পথচাৰীয়ে চিঞৰ-বাখৰ কৰি আৰক্ষীক খবৰ দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
• নিয়ন্ত্ৰণ কক্ষৰ ব্যৰ্থতা: দুৰ্ভাগ্যবশতঃ, সেই সময়ত দিল্লী আৰক্ষীৰ কণ্ট্ৰ’ল ৰূমলৈ (PCR) কেইবাটাও ফোন কল যোৱাৰ পিছতো আৰক্ষীৰ তৎপৰতা পলমকৈ হৈছিল। সমকালীন ‘দি ষ্টেটছমেন’ (The Statesman) কাকতৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, যদি আৰক্ষীয়ে নাগৰিকৰ সেই সতৰ্কবাণীক তৎকাল গুৰুত্ব দিলেহেঁতেন, তেন্তে হয়তো দুয়োটা নিষ্পাপ প্ৰাণ ৰক্ষা পৰিলহেঁতেন।

নৃশংসতাৰ চৰম সীমা: যৌন নিৰ্যাতন আৰু ভায়েক-ভগ্নীৰ হত্যাকাণ্ড

নাগৰিকৰ খেদি অহাৰ ভয়ত ৰাঙা আৰু বিল্লাই গাড়ীখন দিল্লীৰ ৰিজ (Delhi Ridge) অঞ্চলৰ এক গভীৰ অৰণ্যৰ পিনে লৈ যায়। সেই নিৰ্জন স্থানত সিহঁতে যি নৃশংসতা চলালে, সি মানৱ জাতিক লজ্জানত কৰে। গীতাক ধৰ্ষণ কৰাৰ কুৎসিত উদ্দেশ্যেৰে সিহঁতে প্ৰথমতে ১৪ বছৰীয়া সঞ্জয়ক আক্ৰমণ কৰে। সঞ্জয়ে নিজৰ ভগ্নীক ৰক্ষা কৰিবলৈ শেষ বিন্দুলৈকে যুঁজ দিছিল। সিহঁতে সঞ্জয়ৰ বুকুত আৰু ডিঙিত যাঠী সদৃশ চোকা অস্ত্ৰৰে আঘাত কৰি হত্যা কৰে।

ইয়াৰ পিছত ৰাঙা আৰু বিল্লাই ১৬ বছৰীয়া গীতা চোপ্ৰাৰ ওপৰত পাশৱিক যৌন নিৰ্যাতন চলায়। গীতাইও নিজৰ সন্মান ৰক্ষাৰ বাবে অপৰাধীৰ সৈতে চৰম যুঁজ দিছিল, যাৰ প্ৰমাণ পিছত মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাত পোৱা গৈছিল (নখৰ আঁচোৰ আৰু শৰীৰৰ কেইবা ঠাইতো প্ৰতিৰোধৰ চিন)। অৱশেষত সিহঁতে গীতাকো অতি নৃশংসভাৱে হত্যা কৰে। সিহঁতৰ মৃতদেহ কেইদিনমান পিছত দিল্লী ৰিজৰ জোপোহাৰ মাজত ক্ষত-বিক্ষত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰা হয়। এই ঘটনাই সমগ্ৰ দেশতে ৰাঙা বিল্লা হত্যাকাণ্ড নামেৰে এক গভীৰ ক’লা ছাঁ পেলাইছিল।

নাটকীয় গ্ৰেপ্তাৰ: কালকা এক্সপ্ৰেছ আৰু সেনা জোৱানৰ সতৰ্কতা

অপৰাধ সংঘটিত কৰাৰ পিছত সমগ্ৰ দেশ জুৰি ৰাঙা আৰু বিল্লাৰ সন্ধানত ব্যাপক অভিযান চলোৱা হৈছিল। কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থা (CBI) আৰু দিল্লী আৰক্ষীয়ে সিহঁতৰ স্কেচ্ছ (Sketch) সমগ্ৰ ভাৰততে প্ৰচাৰ কৰিছিল।

অৱশেষত, অপহৰণৰ কেইদিনমান পিছত, দিল্লী ৰেল ষ্টেচনত সিহঁতৰ নাটকীয় অন্ত পৰে। সিহঁতে কালকা এক্সপ্ৰেছ (Kalka Express) ট্ৰেইনৰ এটা সামৰিক দবা বা মিলিটেৰী কম্পাৰ্টমেণ্টত (Military Compartment) মনে মনে আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু সিহঁতৰ সন্দেহজনক আচৰণ, অবিন্যস্ত চেহেৰা আৰু কাপোৰত থকা তেজৰ দাগে তাত থকা সেনা জোৱানসকলৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে।

প্ৰত্যক্ষদৰ্শী সেনা জোৱানৰ ভাষ্য অনুসৰি: “সিহঁত দেখাত তেনেই ক্লান্ত আছিল আৰু আমাৰ দবাত উঠিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে সিহঁতৰ হাতৰ কঁপনি আৰু কাপোৰৰ দাগ দেখি আমাৰ সন্দেহ হৈছিল। যেতিয়াই আমি সিহঁতৰ পৰিচয় সুধিলোঁ, সিহঁতে পলাই যাবলৈ চেষ্টা কৰিলে।”

জোৱানসকলে আৰু সহযাত্ৰীসকলে লগে লগে সিহঁতক কৰায়ত্ত কৰে আৰু ৰেলৱে আৰক্ষীক গতাই দিয়ে। পিছত সোধা-পোছাৰ অন্তত স্পষ্ট হয় যে এই দুটাই আছিল সমগ্ৰ ভাৰত জোকাৰি থকা কুখ্যাত অপৰাধী ৰাঙা আৰু বিল্লা।

দেশজোৰা ক্ষোভ আৰু আইনী সংস্কাৰ

এই হত্যাকাণ্ডৰ বাতৰি বিয়পি পৰাৰ লগে লগে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষ ক্ষোভত ফাটি পৰিছিল। দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়, জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়কে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ হাজাৰ হাজাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী ৰাজপথলৈ ওলাই আহিছিল। মহিলা সংগঠনসমূহে দোষীৰ চৰম শাস্তিৰ দাবীত সংসদ ভৱনৰ সন্মুখত তীব্ৰ প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিছিল। এই গোচৰটোৱে ইমানেই গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল যে তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী মোৰাৰজী দেশায়ে নিজে এই সন্দৰ্ভত সংসদত বিবৃতি দিবলৈ বাধ্য হৈছিল।

ক্ৰমিক নং	প্ৰতিবাদ আৰু ফলাফলৰ মূল দিশ	সমাজ আৰু আইনত ইয়াৰ প্ৰভাৱ
১	ছাত্ৰ আৰু মহিলা আন্দোলন	নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা কটকটীয়া কৰাৰ দাবী
২	ক্ষিপ্ৰ বিচাৰ (Speedy Trial)	অপৰাধীৰ বিৰুদ্ধে ফাষ্ট ট্ৰেক প্ৰক্ৰিয়া
৩	আইনী সংস্কাৰৰ সূচনা	নাবালকৰ সুৰক্ষা আৰু ধৰ্ষণ আইন সংশোধনৰ চিন্তা

এই ঐতিহাসিক গোচৰটোৱে ভাৰতীয় ন্যায়িক ব্যৱস্থাত এক ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন আনিছিল। ইয়াৰ পিছতে ভাৰত চৰকাৰে সাহসিকতা প্ৰদৰ্শন কৰা শিশুসকলৰ বাবে সন্মানীয় “গীতা চোপ্ৰা বঁটা” (Geeta Chopra Award) আৰু “সঞ্জয় চোপ্ৰা বঁটা” (Sanjay Chopra Award) ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত প্ৰৱৰ্তন কৰে, যি আজিও প্ৰতি বছৰে গণতন্ত্ৰ দিৱসত প্ৰদান কৰা হয়।

ন্যায়ৰ অন্তিম অধ্যায়: ১৯৮২ চনৰ ত্ৰুটিপূৰ্ণ ফাঁসী আৰু বিতৰ্ক

চাৰি বছৰ ধৰি চলা দীঘলীয়া আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত নিম্ন আদালতৰ পৰা উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈকে ৰাঙা আৰু বিল্লাৰ মৃত্যুদণ্ড বাহাল ৰখা হয়। ১৯৮২ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত দিল্লীৰ তিহাৰ জেলত (Tihar Jail) দুয়োৰে ফাঁসীৰ দণ্ড কাৰ্যকৰী কৰাৰ দিন ধাৰ্য কৰা হয়।

কিন্তু এই ফাঁসীৰ প্ৰক্ৰিয়াই এক ভয়ংকৰ আৰু বিতৰ্কিত মোৰ লৈছিল, যি আজিও কাৰাগাৰৰ ইতিহাসত চৰ্চিত হৈ থাকে:

১. বিল্লাৰ ফাঁসী স্বাভাৱিকভাৱে হৈছিল আৰু কেইমিনিটমানৰ ভিতৰতে চিকিৎসকে তাক মৃত ঘোষণা কৰিছিল।

২. কিন্তু ৰাঙাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰক্ৰিয়াটো ত্ৰুটিপূৰ্ণ (Botched Execution) হৈ পৰে। ফাঁসীৰ কাঠৰ তক্তাখন আঁতৰাই দিয়াৰ পিছতো ৰাঙাৰ ডিঙিৰ হাড় ভগা নাছিল আৰু সি দীৰ্ঘ সময় ধৰি ছটফটাই আছিল।

৩. কাৰাগাৰৰ নিয়ম অনুসৰি নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ পিছত যেতিয়া জেইল কৰ্তৃপক্ষই কুঁৱাটোৰ তললৈ গৈ চালে, তেতিয়া দেখা পালে যে ৰাঙাৰ নাড়ী তেতিয়াও চলি আছে। অৱশেষত, জল্লাদ আৰু তাত থকা গাৰ্ডে ৰাঙাৰ ভৰিত ধৰি তললৈ টানি ধৰিবলগীয়া হৈছিল যাতে তাৰ উশাহ সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ হয়।

এই ঘটনাই ফাঁসী প্ৰক্ৰিয়াৰ মানৱীয় আৰু কাৰিকৰী ত্ৰুটিসমূহক লৈ এক ডাঙৰ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল।

সামৰণি: অতীতৰ পাঠ আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰাসংগিকতা

১৯৭৮ চনৰ গীতা-সঞ্জয় চোপ্ৰা হত্যাকাণ্ড কেৱল এটা পুৰণি অপৰাধৰ কাহিনী নহয়; ই আছিল ভাৰতীয় সমাজ ব্যৱস্থাৰ বাবে এক চিৰন্তন সতৰ্কবাণী। আজিৰ আধুনিক আৰু ডিজিটেল যুগত যি সময়ত আমি ‘স্মাৰ্ট চিটি’ৰ কথা কওঁ, সেই সময়তো শিশু আৰু মহিলাৰ সুৰক্ষাৰ প্ৰশ্নটো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছে। ৰাঙা-বিল্লাৰ সেই জঘন্য কাণ্ডই আমাক শিকায় যে অপৰাধ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ কেৱল আৰক্ষী প্ৰশাসনেই নহয়, সমাজৰ প্ৰতিজন নাগৰিকৰে সজাগতা আৰু নাগৰিকৰ তাড়নৰ দৰে তৎপৰতাৰ অতি প্ৰয়োজন। যেতিয়ালৈকে সমাজৰ প্ৰতিজন ব্যক্তি সজাগ নহয়, তেতিয়ালৈকে কোনো আইন বা প্ৰশাসনে সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব নোৱাৰে।