ফুটবল কেৱল এটা খেল নহয়, ই হ’ল কৌশল, গতি আৰু চকুৰ পলকতে ৰণনীতি সলনি কৰাৰ এক সুন্দৰ কলা। বিশ্ব ফুটবলৰ ইতিহাসত এনে বহুতো কৌশল আহিছে আৰু গৈছে, কিন্তু এটা কৌশলে সমগ্ৰ ফুটবল বিশ্বক দীৰ্ঘদিন ধৰি শাসন কৰিছিল— সেইয়া হৈছে স্পেইনৰ বিখ্যাত ‘টিকি-টাকা’ (Tiki-Taka)।
২০০৮ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত স্পেনিছ ফুটবল দলৰ অভূতপূৰ্ব সফলতাৰ আঁৰত আছিল এই বিশেষ শৈলী। আহক জানো, আচলতে এই টিকি-টাকা কি আৰু ইয়াৰ অনন্য বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
টিকি-টাকা কি? (What is Tiki-Taka?)
‘টিকি-টাকা’ হৈছে ফুটবল খেলাৰ এনে এটা শৈলী য’ত চুটি চুটি পাছ (Short Passes) আৰু খেলুৱৈসকলৰ মাজত অহৰহ স্থান পৰিৱৰ্তনৰ (Movement) ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াত বলটো নিজৰ দখলত ৰখা (Ball Possession) আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ। সৰল ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, “বলটো নিজৰ ওচৰত ৰাখা, পাছ দিয়া, আগবাঢ়ি যোৱা আৰু বিপক্ষক ভাগৰুৱা কৰি থিতাপি ল’বলৈ নিদিয়া।”
টিকি-টাকা কৌশলৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ:
এই ফুটবল ৰণনীতিৰ মূল ভেটি কেইটামান বিশেষ দিশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে:
- বল পচেছন (Ball Possession): বল যিমান বেছি সময় নিজৰ দলৰ হাতত থাকিব, বিপক্ষই গ’ল দিয়াৰ সম্ভাৱনা সিমান কমি যাব।
- ত্ৰিকোণীয় পাছ (Triangles): খেলপথাৰত খেলুৱৈসকলে এনেদৰে অৱস্থান লয় যাতে বল থকা খেলুৱৈজনে সদায় পাছ দিবলৈ অন্ততঃ দুজন সতীৰ্থক ওচৰতে পায়। ইয়াৰ দ্বাৰা এক ত্ৰিকোণীয় আৰ্হিৰ সৃষ্টি হয়।
- ধৈৰ্য্য আৰু নিখুঁততা: এই শৈলীত লৰালৰিকৈ লঙ-পাছ বা ক্ৰছ কৰা নহয়। বৰঞ্চ ধৈৰ্য্য ধৰি বিপক্ষৰ ডিফেন্সত ফাঁক ওলোৱালৈকে চুটি পাছ খেলি থকা হয়।
- হাই প্ৰেছিং (High Pressing): যদি কোনোবা মুহূৰ্তত বলটো হেৰাইও যায়, তেন্তে পলকতে বিপক্ষৰ খেলুৱৈক ঘেৰি ধৰি বলটো পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনিব লাগে।
টিকি-টাকাৰ জন্ম আৰু বিকাশ
যদিও টিকি-টাকা শব্দটো স্পেইনৰ বিখ্যাত ধাৰাভাষ্যকাৰ আন্দ্ৰেছ মণ্টেছে জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল, ইয়াৰ প্ৰকৃত গুৰু আছিল ডাচ কিংবদন্তী জোহান ক্ৰুইফ (Johan Cruyff)। তেওঁ বাৰ্চিলোনা ক্লাবলৈ ‘টোটেল ফুটবল’ৰ ধাৰণা আনিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত পেপ গুৱাৰ্দিঅ’লাই (Pep Guardiola) বাৰ্চিলোনাত ইয়াক এক নতুন মাত্ৰা দিয়ে।
স্পেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় দলৰ প্ৰশিক্ষক লুইচ আৰাগোনেছ আৰু ভিনচেণ্ট দেল বস্কিয়ে এই শৈলীক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়লৈ লৈ যায়। চাবেল হার্নান্দেজ (Xavi), আন্দ্ৰেছ ইনিয়েষ্টা (Iniesta), আৰু চাৰ্জিঅ’ বাস্কেটছৰ (Busquets) দৰে তাৰকা মিডফিল্ডাৰৰ অবিহনে টিকি-টাকাৰ সফলতা অসম্ভৱ আছিল।
স্পেনিছ ফুটবলৰ সোণালী যুগ
এই টিকি-টাকা কৌশল প্ৰয়োগ কৰিয়েই স্পেইনে বিশ্ব ফুটবলত একচ্ছত্ৰী ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁলোকে একেৰাহে তিনিটা ডাঙৰ খিতাপ অৰ্জন কৰি ইতিহাস সৃষ্টি কৰিছিল: ১/ ইউৰো ২০০৮ (Euro 2008) ২/ ফিফা বিশ্বকাপ ২০১০ (FIFA World Cup 2010) ৩/ ইউৰো ২০১২ (Euro 2012)
সামৰণি
বৰ্তমান সময়ত আধুনিক ফুটবলে অধিক শাৰীৰিক শক্তি আৰু তীব্ৰ গতিৰ (Counter-attacking & Pressing) ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে যদিও, টিকি-টাকাৰ প্ৰভাৱ এতিয়াও শেষ হোৱা নাই। ই কেৱল এটা কৌশল নাছিল, ই আছিল ফুটবল খেলপথাৰত ৰচা এক কবিতা। ফুটবল প্ৰেমীসকলৰ বাবে স্পেইনৰ এই ‘টিকি-টাকা’ যুগটো সদায় সোণালী আখৰেৰে লিপিৱদ্ধ হৈ থাকিব।
