ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ বুৰঞ্জীত ১৯৩০ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলৰ দিনটো এক সোণালী আখৰেৰে লিখা ইতিহাস। এই দিনটোতেই ‘মাষ্টাৰদা’ নামেৰে সুপৰিচিত সূৰ্য সেনৰ নেতৃত্বত এমুঠিমান সশস্ত্ৰ যুৱকে ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদৰ ভেটি কঁপাই তুলিছিল। অকলশৰীয়াকৈ সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধৰ জৰিয়তে এটা শক্তিশালী সাম্ৰাজ্যক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাৰ যি অদম্য সাহসিকতা মাষ্টাৰদাই দেখুৱাইছিল, সেয়া ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ অন্যতম প্ৰেৰণাদায়ক অধ্যায়।
চট্টগ্ৰাম অস্ত্ৰাগাৰ লুণ্ঠন আৰু প্ৰতিৰোধৰ সূচনা
সূৰ্য সেন পেচাত এগৰাকী শিক্ষক আছিল, কিন্তু তেওঁৰ হৃদয়ত প্ৰজ্বলিত হৈ আছিল পরাধীনতাৰ শিকলি ভাঙি দেশক মুক্ত কৰাৰ অদম্য বহ্নি। ‘ইণ্ডিয়ান ৰিপাব্লিকান আৰ্মী’ (Indian Republican Army – Chittagong Branch) গঠন কৰি তেওঁ গণেশ ঘোষ, অনন্ত সিংহ, লোকনাথ বল আৰু প্ৰীতিলতা ৱাদ্দেদাৰৰ দৰে উদীয়মান বিপ্লৱীক একত্ৰিত কৰিছিল।
১৯৩০ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলৰ ৰাতি তেওঁলোকৰ পৰিকল্পনামতে চট্টগ্ৰামৰ দুটা মুখ্য ব্ৰিটিছ অস্ত্ৰাগাৰ আক্ৰমণ কৰা হয়, টেলিফোন আৰু টেলিগ্ৰাফ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰি দিয়া হয় আৰু ৰেল যোগাযোগ ব্যৱস্থা পংগু কৰি তোলা হয়। বিপ্লৱীসকলে সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামৰ জৰিয়তে চট্টগ্ৰামক কেইবাদিনো ধৰি সম্পূৰ্ণৰূপে ব্ৰিটিছ শাসনমুক্ত কৰি ৰাখিছিল আৰু অস্থায়ী বিপ্লবী চৰকাৰ ঘোষণা কৰিছিল।
জালালাবাদ পাহাৰৰ যুদ্ধ আৰু পৰৱৰ্তী পৰিঘটনা
অস্ত্ৰাগাৰ লুণ্ঠনৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ১৯৩০ চনৰ ২২ এপ্ৰিলত জালালাবাদ পাহাৰত ব্ৰিটিছ সৈন্যৰ সৈতে বিপ্লৱীসকলৰ প্ৰত্যক্ষ যুদ্ধ হয়। আধুনিক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰে সজ্জিত ব্ৰিটিছ ফৌ জৰ সতে ১২ গৰাকী সতীৰ্থক হৰুৱাইও বিপ্লৱীসকলে যি সাহসেৰে যুঁজ দিছিল, সেয়া আছিল অভূতপূৰ্ব। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ইয়াৰ পিছতেই সমগ্ৰ চট্টগ্ৰামত চৰম দমন-নীতি আৰু পুলিচ ৰাজ চলাইছিল।
গ্ৰেপ্তাৰ আৰু ব্ৰিটিছ আৰক্ষীৰ অমানুষিক নিৰ্যাতন
দীৰ্ঘদিন ধৰি আত্মগোপন কৰি আন্দোলন চলাই থকাৰ পিছত, ১৯৩৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত এক বিশ্বাসঘাটকতাৰ ফলত মাষ্টাৰদা সূৰ্য সেন ব্ৰিটিছ আৰক্ষীৰ হাতত গ্ৰেপ্তাৰ হয়। গ্ৰেপ্তাৰৰ পিছত তেওঁৰ ওপৰত চলোৱা নিৰ্যাতন আছিল মানৱীয় ইতিহাসৰ সকলো সীমা পাৰ হৈ যোৱা ধৰণৰ:
-
শাৰীৰিক নিৰ্যাতন: বিচাৰৰ নামত প্রহসন চলাই সূৰ্য সেন আৰু তেওঁৰ সতীৰ্থ তাৰকেশ্বৰ দস্তিদাৰক ফাঁচীৰ হুকুম দিয়া হয়। ফাঁচীৰ পূৰ্বে ব্ৰিটিছ পুলিচে তেওঁলোকক হাতুৰীৰে কোবাই দাঁতসমূহ ভাঙি পেলাইছিল।
-
নৃশংসতাৰ সীমা: তেওঁলোকৰ হাত-ভৰিৰ হাড় আৰু গিঁঠিসমূহ বৰ্বৰভাৱে ভাঙি চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰা হৈছিল যাতে তেওঁলোকে অন্তিম ক্ষণতো কোনো ধৰণৰ প্ৰতিৰোধ বা ‘বন্দে মাতৰম’ ধ্বনি দিব নোৱাৰে।
১৯৩৪ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত যেতিয়া মাষ্টাৰদাক ফাঁচী কাঠলৈ নিয়া হৈছিল, তেতিয়া তেওঁ চৰম নিৰ্যাতনৰ ফলত সম্পূৰ্ণ অৰ্ধ-চেতন অৱস্থাত আছিল। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ইমানেই ভয় খাইছিল যে ফাঁচীৰ পিছত তেওঁৰ মৃতদেহ পৰিয়ালক হস্তান্তৰ কৰা নাছিল; বৰঞ্চ এখন লোৰ বাকচত বন্দী কৰি বংগোপসাগৰৰ অতল গহ্বৰত উটৱাই দিছিল।
ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আৰু প্ৰসংগ
মাষ্টাৰদা সূৰ্য সেনৰ বৰ্বৰ হত্যা আৰু চট্টগ্ৰাম বিপ্লৱে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে এক নতুন বিপ্লৱৰ জুই প্ৰজ্বলিত কৰিছিল। তেওঁৰ অন্তিম বাৰ্তাত তেওঁ লিখিছিল— “মোৰ অন্তিম সপোন: স্বাধীন ভাৰত। এই সোণালী সপোন মই মোৰ জীৱনৰ সমগ্ৰ শক্তিৰে খেদি ফুৰিছো… কেতিয়াও পিছহুঁহকি নাযাবা।”
আজিৰ সময়তো সূৰ্য সেনৰ এই অপূৰ্ব আত্মত্যাগ আৰু গণ-সংগ্ৰামৰ আদৰ্শ সমানেই প্ৰাসংগিক। তেওঁ কেৱল এজন বিপ্লৱীয়েই নাছিল, বৰঞ্চ প্ৰণালীবদ্ধ শোষণ আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিয়া এক অভগ্ন প্ৰতিৰোধৰ প্ৰতীক আছিল।
