বঙলাৰ দিশে খোজ লোৱাৰ সময়ত ৰুদ্ৰৰ মগজুত এটা অস্বস্তিকৰ চিন্তা খেলা কৰি আছিল। সেই বিশেষ ব্ৰুচটো, যাৰ ওপৰত জুইৰ শিখা আৰু তৰোৱালৰ সংমিশ্রণ আছিল, সেয়া নিছক এটা অলংকাৰ নাছিল। ই আছিল এক ধৰণৰ পৰিচয়-পত্ৰ বা এক বিশেষ গোপন গোটৰ সদস্যতাৰ চিহ্ন। ৰুদ্ৰই বৰষুণৰ ধাৰাসাৰ টোপালবোৰৰ মাজত থিয় হৈ প্ৰকৃতিৰ তীব্ৰতাক অনুভৱ কৰিলে। সমগ্ৰ ৰাজগড় চাহ বাগিচাখন যেন আজি নিশা এক অদ্ভুত অভিশপ্ত পৰিৱেশত ডুব গৈছে। বঙলাৰ পোহৰটো যিমানেই কাষ চাপি আহিল, সিমানেই তেওঁৰ মনত পৰিল দেৱৰাজ বৰুৱাৰ সেই কম্পনশীল হাত আৰু তেওঁৰ স্বীকাৰোক্তিৰ কথা।
বঙলাৰ বাৰান্দাত ভৰি দিয়াৰ লগে লগে ৰুদ্ৰই দেখিলে চকীদাৰ মহেন্দ্ৰই টৰ্চ লাইট লৈ কিবা বিচাৰিছে। মহেন্দ্ৰই ৰুদ্ৰক দেখি স্তম্ভিত হৈ ৰ’ল। “বাবু! আপুনি এই বৰষুণত বাহিৰত কি কৰি আছিল? মই আপোনাক বিচাৰি হাবাথুৰি খাইছোঁ।” ৰুদ্ৰই মহেন্দ্ৰৰ হাতৰ পৰা টৰ্চটো লৈ তেওঁৰ চকুলৈ গভীৰভাৱে চালে। তেওঁৰ চকুৰ পৰা একো লুকাব নোৱাৰি, কিন্তু আজি মহেন্দ্ৰৰ চকুলোত যেন এক ধৰণৰ শংকা আছিল, যিটো কেৱল বাগিচাৰ বাবে নাছিল। ৰুদ্ৰই মাত্ৰ ক’লে, “মহেন্দ্ৰ, ৰংপুৰ গাঁওখনৰ কথা মোক বহুত কিবাকিবি কোৱা হৈছে। তুমি কোৱাচোন, সেইদিনা জুই লগাওঁতে কোনোবাই কিবা বিশেষ ধৰণৰ প্ৰতীক বা ব্ৰুচ পিন্ধিছিল নেকি?”
মহেন্দ্ৰৰ মুখখন ফঁকশানি পৰি গ’ল। সি টৰ্চটোৱেৰে তললৈ চালে, যেন মাটিৰ পৰাই উত্তৰ বিচাৰিছে। “বাবু… সেইটো প্ৰশ্ন আজি কিয়? আপুনি যিটো চিহ্নৰ কথা কৈছে, সেইটো আছিল সেই সময়ৰ কিছুমান স্থানীয় যুৱকৰ দলৰ যিয়ে নিজকে ‘ৰংপুৰ ৰক্ষক বাহিনী’ বুলি চিনাকি দিছিল। কিন্তু পিছত গম পালোঁ যে সেইটো আছিল এক চৰমপন্থী গোটৰ হাতৰ পুতলা। সিহঁতৰ হাতত সেই চিহ্নটো আছিল।” ৰুদ্ৰৰ চকুত এটা অদ্ভুত চমক উঠিল। ইমান বছৰৰ পিছত সেই প্ৰতীকটো পুনৰ ওলোৱাৰ অৰ্থ হ’ল, হয় সেই গোটটো পুনৰ সক্ৰিয় হৈছে, নহয় কোনোবাই সেই পুৰণি ইতিহাসৰ সুবিধা লৈ নতুনকৈ খেল আৰম্ভ কৰিছে।
ৰুদ্ৰ বঙলাৰ ভিতৰলৈ সোমাই গ’ল। ড্ৰয়িং ৰূমটোত দেৱৰাজ বৰুৱা তেতিয়াও নিজৰ চকীখনত বহি আছিল, কিন্তু তেওঁৰ ভংগীমা সলনি হৈছিল। তেওঁ যেন কিবা এটা ডাঙৰ সিদ্ধান্ত লৈছে। ৰুদ্ৰক দেখি বৰুৱাই ক’লে, “ৰুদ্ৰ, তুমি যি বিচাৰিছা, সেয়া এই ঘৰত নাই। তোমাক য’লৈ লৈ যাবলৈ দিয়া হৈছে, সেই বাটটো বৰ বিপদজনক।” ৰুদ্ৰই বৰুৱাৰ টেবুলৰ ওপৰত সেই ব্ৰুচটো থৈ দিলে। বৰুৱাৰ চকু দুটা যেন একেবাৰে স্ফীত হৈ পৰিল। তেওঁৰ হাতখন আকৌ কঁপিবলৈ ধৰিলে। “তুমি… তুমি এইটো ক’ত পালা?”
ৰুদ্ৰৰ কণ্ঠ আছিল শিলৰ দৰে কঠিন। “এইটো ৰংপুৰৰ সেই জুইৰ সাক্ষী, দেৱৰাজ বাবু। আপুনি হয়তো ভাবিছিল সেই জুইকুৰা নুমুৱাই গৈছে, কিন্তু ইয়াৰ অঙঠা আজিও জিলিকি আছে।” বৰুৱাই কোনো উত্তৰ নিদিলে। তেওঁৰ নিৰৱতাই বহু কথা কৈ গ’ল। ৰুদ্ৰই বুজি পালে যে বৰুৱাই আচলতে কাক ভয় কৰিছে, সেয়া কোনো অশুভ শক্তি নহয়, বৰঞ্চ নিজৰ কৃতকৰ্মৰ ফল। তেওঁ বঙলাৰ ভিতৰত থকা পুৰণি লাইব্ৰেৰীৰ ফালে আগবাঢ়িল। তেওঁৰ মনত পৰিল, লাইব্ৰেৰীৰ এটা গোপন চেলফত বহু পুৰণি নথিপত্ৰ আছে।
লাইব্ৰেৰীৰ সেই ধূলিময় পৰিৱেশটোত সোমাই ৰুদ্ৰই এটা পুৰণি ফাইলৰ সন্ধান কৰিবলৈ ধৰিলে। তেওঁৰ আঙুলিবোৰে ফাইলবোৰৰ মাজেৰে বিচাৰ কৰি থাকোঁতে হঠাত্ এটা ফাইল তেওঁৰ হাতত পৰিল যিটো ১৯৮০ চনৰ নামাংকিত আছিল। ফাইলটোৰ পাতবোৰ লুটিয়াই থাকোঁতে তেওঁৰ চকু পৰিল এখন হাত লিখা পত্ৰৰ ওপৰত। পত্ৰখন আছিল সেই সময়ৰ গাঁওবুঢ়াৰ পুত্ৰৰ। তাত লিখা আছিল— “আজি যি জুই তোমালোকে লগালা, তাৰ উত্তাপ তোমালোকে ৪৬ বছৰৰ পিছতো পাবা।” সেইখন পত্ৰত কোনো নাম নাছিল, আছিল কেৱল সেই জুই আৰু তৰোৱালৰ চিহ্নটো।
ৰুদ্ৰৰ মগজুত এটা জটিল সমীকৰণ মিলিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। যদি প্ৰতিশোধ ল’বলৈ অহা মানুহজন আচলতে এই ঘৰৰ ভিতৰৰে কোনোবা হয়, তেন্তে তেওঁক বিচাৰি পোৱাটো সহজ হ’ব। কিন্তু তেওঁক কিয় ইমানবোৰ টকাৰ প্ৰয়োজন? মাত্ৰ প্ৰতিশোধৰ বাবে টকাৰ প্ৰয়োজন নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল, এই গোটেই প্ৰক্ৰিয়াটোত ধন আৰু ক্ষমতাৰ এক অশুভ সন্মিলন আছে। বৰষুণৰ শব্দৰ মাজতে ৰুদ্ৰই অনুভৱ কৰিলে যে বঙলাটোত কোনোবা এজন অস্পষ্ট অৱয়বে তেওঁক নিৰীক্ষণ কৰি আছে। তেওঁ হঠাত্ ঘূৰি চালে, কিন্তু কৰিদৰটোত কোনো নাছিল।
অন্ধকাৰৰ চুকৰ পৰা এটা মৃদু শব্দ শুনা গ’ল। যেন কোনোবাই খোজ কাঢ়িছে। ৰুদ্ৰৰ প্ৰবৃত্তিয়ে তেওঁক সতৰ্ক কৰি দিলে। তেওঁ ফাইলটো নিজৰ জেপত ভৰাই লৈ অতি নিশব্দে কৰিদৰটোৰ ফালে আগবাঢ়িল। এই ঘৰটোত সত্য আৰু মিছাৰ মাজৰ সীমাৰেখাটো বৰ পাতল হৈ আহিছে। তেওঁৰ সন্মুখত থকা প্ৰতিটো খোজেই যেন এক নতুন বিপত্তিৰ দিশে গৈ আছে। ৰংপুৰৰ সেই ক’লা অধ্যায়টো আছিল কেৱল আৰম্ভণি, আচল খেলখন এতিয়া পৰিসমাপ্তিৰ ফালে গতি কৰিছে। ৰুদ্ৰই জানিছিল যে তেওঁ এই ৰহস্যৰ শেষলৈ যাবই, কাৰণ এয়া কেৱল এটা কেছ নহয়, এয়া হৈছে মানৱীয়তা আৰু পাপৰ মাজৰ এক অন্তহীন যুঁজ।
আন্ধাৰ কৰিদৰটোৰ শেষত থকা খিড়কীখনৰ পৰা সোমাই অহা জোনাকৰ পোহৰত তেওঁ দেখিলে এখন ছবি—দেৱৰাজ বৰুৱাৰ পৰিয়ালৰ এখন পুৰণি গ্ৰুপ ফটো। তাৰ মাজত এজন মানুহৰ ওপৰত কোনোবাই ক’লা চিয়াহীৰে দাগ মাৰি থৈছে। ৰুদ্ৰৰ চকু স্থিৰ হৈ পৰিল। সেই মানুহজনৰ সৈতে বৰ্তমানৰ কোনো এজনৰ সাদৃশ্য আছে নেকি? তেওঁৰ মগজুত সেই মুখখন ভাঁহি উঠিল যিটো তেওঁ আজি সন্ধিয়া বাগিচাৰ মেনেজাৰ দত্তৰ মুখত দেখিছিল। কি হ’ব পাৰে সেই সম্পৰ্ক? উত্তৰটো হয়তো এই অধ্যায়ৰ সামৰণিৰ দিশে ক’ৰবাত লুকাই আছে। ৰুদ্ৰই খিড়কীৰ বাহিৰলৈ চালে, য’ত বাগিচাৰ কুঁৱলীয়ে যেন সকলো সত্যক গিলি পেলাইছে।
