একবিংশ শতিকাত সমগ্ৰ বিশ্বই যেতিয়া জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি আৰু ঘনাই অহা প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ বিৰুদ্ধে এখন কঠিন যুঁজত অৱতীৰ্ণ হৈছে, তেতিয়া অৰ্থনৈতিক তথা পৰিৱেশীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা “বহনক্ষম উন্নয়ন” (Sustainable Development) আৰু “জলবায়ু স্থিতিস্থাপকতা” (Climate Resilience) অন্যতম মূল আলোচনাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰত, বিশেষকৈ অসমৰ ভৌগোলিক অৱস্থিতি অত্যন্ত সংবেদনশীল। একফালে ভূমিকম্প প্ৰৱণ ‘জ’ন-৫’ (Zone V) অঞ্চল আৰু আনফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ বছৰেকীয়া ধ্বংসাত্মক বানপানী আৰু গৰাখহনীয়া।
আধুনিক কংক্ৰিটৰ গঠন প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ আগত প্ৰায়ে অনমনীয় আৰু দুৰ্বল প্ৰমাণিত হৈছে। এনে এক সময়ত, অসমৰ শতিকা প্ৰাচীন থলুৱা নিৰ্মাণ শৈলী (Traditional Vernacular Architecture) আৰু ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক উপাদানসমূহে আধুনিক পৰিৱেশিক সমস্যাৰ এক সুন্দৰ আৰু বৈজ্ঞানিক সমাধানৰ পথ দেখুৱাইছে।
১. ভৌগোলিক প্ৰত্যাহ্বান আৰু থলুৱা স্থাপত্যৰ ক্ৰমবিকাশ
অসমৰ লোকসকলে যুগ যুগ ধৰি প্ৰকৃতিৰ সতে সহৱস্থান কৰি জীয়াই থাকিবলৈ শিকিছে। ইয়াত নিৰ্মাণ শৈলী কেৱল এক “আশ্ৰয়স্থল” নহয়, ই জলবায়ুৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱা এক জৈৱিক কাৰিকৰী কৌশল।
অসমৰ পৰম্পৰাগত নিৰ্মাণ শৈলীত মুখ্যতঃ তিনিটা ধাৰা দেখা যায়:
চাং ঘৰ (Stilt Houses): মূলত মিচিং, দেউৰী, কাৰ্বি আদি জনজাতীয় লোকসকলৰ প্লাৱন প্ৰতিৰোধী ঘৰ।
ইকৰা ঘৰ (Ikra / Bamboo Plaster Houses): সমতল আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সৰ্বজনীন থলুৱা বাসগৃহ।
অসম টাইপ (Assam Type) ঘৰ: কাঠ, ইকৰা আৰু টিনৰ চালিৰে নিৰ্মিত কাৰিকৰী গাঁথনি।
এই সকলোবোৰ শৈলীৰ মূল ভিত্তি হ’ল বাঁহ, বেত, ইকৰা, মাটি, খাগৰি আৰু কাঠ।
২. ভূমিকম্প আৰু ‘ইকৰা ও অসম টাইপ’ স্থাপত্যৰ বৈজ্ঞানিক ৰহস্য
অসম যিহেতু অত্যন্ত ভূমিকম্পপ্ৰৱণ অঞ্চল, সেয়েহে ১৮৯৭ আৰু ১৯৫০ চনৰ মহাবিভূমিকম্পৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসক আৰু স্থানীয় কাৰিকৰসকলে ‘অসম টাইপ’ (Assam Type) ভৱন শৈলী বিকশিত কৰিছিল।
নমনীয়তা আৰু কম ওজন: কংক্ৰিটৰ ভৱনসমূহ অতি গধুৰ আৰু অনমনীয়, যাৰ বাবে ভূ-কম্পনৰ জোকাৰণিত ই সহজে ভাঙি পৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে, ইকৰা আৰু বাঁহেৰে নিৰ্মিত বেৰসমূহ লঘু আৰু নমনীয়। ভূমিকম্পৰ সময়ত এই সংৰচনাসমূহে লৰচৰ কৰিব পাৰে, কিন্তু হঠাত খহি পৰি প্ৰাণহানি নঘটায়।
সস্তা মেৰামতি: ভূমিকম্পত ইকৰা ঘৰৰ অংশবিশেষ ক্ষতিগ্রস্ত হ’লেও অতি কম খৰচতে আৰু ক্ষিপ্ৰতাৰে ইয়াক পুনৰ মেৰামতি কৰিব পৰা যায়।
৩.বানপানী আৰু মিচিং সম্প্ৰদায়ৰ ‘চাং ঘৰ’
অসমৰ বাৰ্ষিক বানপানীৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ মিচিং আৰু অন্যান্য নদীপৰীয়া সম্প্ৰদায়সমূহৰ ‘চাং ঘৰ’ (Stilt Architecture) এক অনন্য জলবায়ু-অনুকূল আৰ্হি।
প্লাৱনৰ পৰা সুৰক্ষা: মাটিত কাঠ বা ডাঙৰ ভোলকা বাঁহ পুতি ভূ-পৃষ্ঠৰ পৰা ৫ ৰ পৰা ৮ ফুট ওপৰত বাঁহৰ চাং (মজিয়া) নিৰ্মাণ কৰা হয়। বাৰিষা প্লাৱনৰ পানী চাং ঘৰৰ তলেৰে বৈ যায়, অথচ ওপৰৰ বাসগৃহ সুৰক্ষিত হৈ থাকে।
স্থানৰ প্ৰাকৃতিক ব্যৱহাৰ: চাং ঘৰৰ তলৰ খালী ঠাইডোখৰ বাৰিষাৰ সময়ত গৰু-ছাগলী ৰখা বা নাও বান্ধি ৰখাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিয়ে ভূ-পৃষ্ঠৰ প্ৰাকৃতিক পানীৰ প্ৰবাহত বাধা নিদিয়ে।
৪. আধুনিক পৰিৱেশিক সমাধান: তাপীয় আৰাম আৰু শক্তি সঞ্চয়
আজিকালি ইটা-চিমেণ্টৰ পকী অট্টালিকাবোৰে নগৰীয়া অঞ্চলত ‘হিট আইলেণ্ড’ (Heat Island Effect) সৃষ্টি কৰিছে। এই ঘৰবোৰ গৰমত তপ্ত হৈ পৰাৰ বাবে এয়াৰ কণ্ডিষ্নাৰ (AC) ৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে অতিৰিক্ত কাৰ্বন নিৰ্গমন কৰে।
- থলুৱা নিৰ্মাণ সামগ্ৰীসমূহে প্ৰাকৃতিক ‘তাপীয় আৱৰণ’ (Thermal Insulation) হিচাপে কাম কৰে:
- জৈৱিক বায়ু চলাচল: ইকৰা, মাটি আৰু বাঁহৰ চালিয়ে বাহিৰৰ উত্তাপ প্ৰৱেশ কৰাত বাধা দিয়ে। ই গৰমৰ দিনত ভিতৰখন শীতল আৰু শীতকালত উষ্ণ ৰাখে।
- কাৰ্বন-ঋণাত্মক উপাদান: চিমেণ্ট উৎপাদনত প্ৰচুৰ কাৰ্বন নিৰ্গমন হয়, কিন্তু বাঁহ আৰু ইকৰাই বায়ুমণ্ডলৰ পৰা কাৰ্বন শুহি লয় (Carbon Negative).
৫. প্ৰত্যাহ্বান আৰু হাইব্ৰিড মডেলৰ প্ৰয়োজনীয়তা
ইমানবোৰ সুফল থকা সত্ত্বেও, ইটা-চিমেণ্টৰ পকী ঘৰক ‘সামাজিক প্ৰতিষ্ঠা’ বুলি ভবা মানসিকতা আৰু কেঁচা বাঁহ-কাঠৰ কাৰ্যকাল কম হোৱাৰ বাবে এই শৈলী বিলুপ্ত হ’বলৈ ধৰিছে।
ইয়াৰ সমাধানৰ বাবে ‘জনগণ বাৰ্তা’ই হাইব্ৰিড মডেল (Hybrid Architecture) ৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়:
প্ৰক্ৰিয়াযুক্ত বাঁহ (Engineered Bamboo): আধুনিক ৰাসায়নিক চিকিৎসাৰ জৰিয়তে বাঁহক ৩০-৪০ বছৰলৈ উই-ঘুণৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰি নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
সবুজ ভৱন নীতি: চৰকাৰী ভৱন আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰসমূহত অতি কমেও ৩০% থলুৱা অসম টাইপ আৰ্হি বাধ্যতামূলক কৰিব লাগে।
চাং-ঘৰৰ আধুনিকীকৰণ: বানপানী প্ৰৱণ এলেকাত ‘প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা’ৰ ঘৰসমূহ পকী ফাউণ্ডেচনযুক্ত চাং ঘৰৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা উচিত।
অসমৰ থলুৱা নিৰ্মাণ শৈলী কেৱল এক লোকসংস্কৃতি নহয়; এয়া আমাৰ উপৰি-পুরুষৰ এক বৈজ্ঞানিক প্ৰজ্ঞা। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ আগত নতি স্বীকাৰ নকৰি প্ৰকৃতিৰ সৈতে ছন্দ মিলাই জীয়াই থকাৰ এই কলা আজিৰ জলবায়ু-সংকটৰ দিনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবেই অনুকৰণীয়। থলুৱা প্ৰজ্ঞাক আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে সুদৃঢ় কৰাটোৱেহে এক সুৰক্ষিত আৰু টেকসই অসম গঢ়ি তুলিব।
