ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ ইতিহাসত ২০২৬ চনৰ ১০ জুন তাৰিখটো এক বিশেষ অধ্যায় হিচাপে সংযোজিত হ’ল। ২০১৪ চনৰ ২৬ মে’ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে দেশৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰা নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে প্ৰধানমন্ত্ৰী পদত নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে ৪,৩৯৯ দিন সম্পূৰ্ণ কৰিলে। ইয়াৰ সৈতেই তেওঁ স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী পণ্ডিৎ জৱাহৰলাল নেহৰুৰ ৪,৩৯৮ দিনৰ ধাৰাবাহিক শাসনৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰি দেশৰ আটাইতকৈ দীৰ্ঘতম কাৰ্যকালৰ নিৰ্বাচিত প্ৰধানমন্ত্ৰী (Longest continuously serving elected PM) হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।
এই মাইলষ্টোন কেৱল এটা সংখ্যাগত সাফল্য নহয়। ঐতিহাসিক বিশ্লেষণ কৰিলে দেখা যায় যে স্বাধীনতাৰ পাছৰ সাত দশকৰ অধিক সময়ত বহুজন শক্তিশালী নেতা আৰু একাধিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ চৰকাৰ ক্ষমতালৈ আহিলেও কোনোবাই এই নিৰ্দিষ্ট অভিলেখ স্পৰ্শ কৰিব পৰা নাছিল। ই ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক সংস্কৃতি, ভোটাৰৰ আচৰণ আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ এক গভীৰ পৰিৱৰ্তনৰ সংকেত বহন কৰিছে।
দুই যুগ, দুই নেতৃত্ব: নেহৰু বনাম মোদী
পণ্ডিৎ জৱাহৰলাল নেহৰু আৰু নৰেন্দ্ৰ মোদী— দুয়োগৰাকী নেতাই ভাৰতৰ ইতিহাসত নিজ নিজ সময়ৰ শক্তিশালী জননায়ক। কিন্তু দুয়োৰে নেতৃত্ব আৰু জনসংযোগৰ শৈলীত বিস্তৰ পাৰ্থক্য দেখিবলৈ পোৱা যায়, কাৰণ তেওঁলোকে সম্পূৰ্ণ ভিন্ন সময় আৰু প্ৰত্যাহ্বানৰ মাজত দেশক নেতৃত্ব দিছিল।
নেহৰুৰ যুগ (১৯৪৭-১৯৬৪): সদ্য স্বাধীন দেশ এখনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে নেহৰুৰ সন্মুখত মুখ্য কাম আছিল গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ গঢ়ি তোলা, সাংবিধানিক ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰা, বৈজ্ঞানিক আৰু শিল্পায়নৰ ভিত্তি স্থাপন কৰা আৰু গোলকীয় পৰ্যায়ত ‘অ-জোট আন্দোলন’ৰ নেতৃত্ব দিয়া। তেওঁৰ সময়ত ভাৰতৰ ভোটাৰ সমাজ, সংবাদ মাধ্যম আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰতিযোগিতা আজিৰ তুলনাত যথেষ্ট সীমিত আছিল।
মোদীৰ যুগ (২০১৪-বৰ্তমান): আনহাতে, নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ সময়ত ভাৰতে ডিজিটেল অৰ্থনীতি, বৃহৎ কল্যাণমূলক আঁচনি, সক্ৰিয় জিঅ’পলিটিক্স আৰু সামাজিক মাধ্যমভিত্তিক ৰাজনীতিৰ যুগত প্ৰৱেশ কৰিছে। আজিৰ যুগটো উচ্চ মাত্ৰাৰ নিৰ্বাচনী প্ৰতিযোগিতাৰ দ্বাৰা চিহ্নিত। সেই অৰ্থত, দুয়ো নেতাৰ সফলতা একে মাপকাঠিৰে মূল্যায়ন কৰাটো কঠিন।
মোদীৰ সুদীৰ্ঘ ৰাজনৈতিক আধিপত্যৰ কাৰকসমূহ
ৰাজনৈতিক বিশ্লেষকসকলে প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ এই ধাৰাবাহিক সফলতাৰ আঁৰত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক চিহ্নিত কৰিছে:
১. ব্যক্তিকেন্দ্ৰিক ৰাজনীতিৰ উত্থান: স্বাধীন ভাৰতৰ ইতিহাসত ইন্দিৰা গান্ধীৰ পাছত নৰেন্দ্ৰ মোদীয়েই সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ শক্তিশালী ব্যক্তিকেন্দ্ৰিক ৰাজনৈতিক ব্ৰেণ্ড গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হৈছে। বহু ক্ষেত্ৰত গেৰুৱা দলটো “Brand Modi”ৰ সমাৰ্থক হৈ পৰিছে।
২. কল্যাণ আৰু উন্নয়নৰ সংমিশ্ৰণ: জনধন যোজনা, উজ্জ্বলা, আয়ুষ্মান ভাৰত, শৌচালয় অভিযান আৰু ডিজিটেল পেমেণ্টৰ দৰে আঁচনিসমূহে দেশত এক বিস্তৃত হিতাধিকাৰী শ্ৰেণী বা ভোটাৰ ভিত্তি সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিছে।
৩. শক্তিশালী যোগাযোগ কৌশল: মোদীয়ে সামাজিক মাধ্যম, ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠান (‘মন কী বাত’), ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম আৰু বৃহৎ জনসভাৰ জৰিয়তে ভোটাৰৰ সৈতে এক পোনপটীয়া আৰু আৱেগিক সংযোগ স্থাপন কৰিছে। তেওঁৰ এই শৈলী নেহৰুৰ যুগৰ পৰম্পৰাগত ৰাজনৈতিক যোগাযোগৰ তুলনাত সম্পূৰ্ণ পৃথক।
৪. বিৰোধী শিবিৰৰ দুৰ্বলতা: বিগত এক দশকত ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত এক শক্তিশালী বিকল্প বৰ্ণনা বা গ্ৰহণযোগ্য নেতৃত্ব গঢ়ি তুলিবলৈ বিৰোধী দলসমূহ প্ৰায়ে ব্যৰ্থ হোৱাটোও চৰকাৰখনৰ বাবে এক যোগাত্মক দিশ হিচাপে বিবেচিত হৈছে।
সংখ্যাৰে মোদী যুগ: এক অৰ্থনৈতিক খতিয়ান
বিগত ১২ বছৰত ভাৰতৰ অৰ্থনীতি আৰু মূলধনী বজাৰত উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন দেখা গৈছে। তথ্যভিত্তিকভাৱে চাবলৈ গ’লে:
- ভাৰতৰ শ্বেয়াৰ বজাৰৰ প্ৰধান সূচক সেনচেক্স আৰু নিফ্টিয়ে ২০১৪ চনৰ তুলনাত প্ৰায় ২০০% বৃদ্ধি পাইছে।
- ভাৰত বৰ্তমান বিশ্বৰ অন্যতম দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা বৃহৎ অৰ্থনীতি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।
- চৰকাৰী তথ্য আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যায়নত দাবী কৰা হৈছে যে কোটি কোটি লোক দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰ ওপৰলৈ উঠি আহিছে।
অৱশ্যে সমালোচকসকলে যুক্তি আগবঢ়ায় যে কেৱল সামষ্টিক অৰ্থনৈতিক সূচকেই যথেষ্ট নহয়; নিয়োগ সৃষ্টি, বৰ্ধিত আয় বৈষম্য, কৃষি সংকট আৰু সামাজিক মেৰুকৰণৰ দৰে বিষয়সমূহো সমানভাৱে মূল্যায়ন কৰা উচিত।
সমালোচনা আৰু প্ৰত্যাহ্বানসমূহ
যিকোনো দীৰ্ঘম্যাদী নেতৃত্বৰ দৰে নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ কাৰ্যকালো বিতৰ্কমুক্ত নহয়। সমালোচকসকলে অভিযোগ উত্থাপন কৰে যে এই সময়ছোৱাত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অত্যাধিক কেন্দ্ৰীকৰণ বৃদ্ধি পাইছে, গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ স্বায়ত্তশাসন সংকুচিত হৈছে আৰু সংবাদ মাধ্যম তথা নাগৰিক স্বাধীনতা সম্পৰ্কে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
আনহাতে, সমৰ্থকসকলে যুক্তি দিয়ে যে এক দৃঢ় নেতৃত্ব, নীতিৰ ধাৰাবাহিকতা আৰু দ্ৰুত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ বাবেই দেশত দীৰ্ঘদিনীয়া সমস্যা সমাধান (যেনে- ৩৭০ অনুচ্ছেদ বাতিল) সম্ভৱ হৈছে আৰু ভাৰত আজি বিশ্বৰ বুকুত অধিক আত্মবিশ্বাসী ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে থিয় দিছে।
ইতিহাসে কি ক’ব?
নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে পণ্ডিৎ নেহৰুৰ নিৰৱচ্ছিন্ন কাৰ্যকালৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰাটো নিঃসন্দেহে ভাৰতীয় ৰাজনীতিৰ এক ঐতিহাসিক ঘটনা। কিন্তু নেহৰু আৰু মোদীৰ এই কাৰ্যকালক কেৱল ৰাজনৈতিক দলগত দৃষ্টিভংগীৰে চালে সম্পূৰ্ণ চিত্ৰখন স্পষ্ট নহয়। নেহৰু আছিল স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভেটি নিৰ্মাণৰ মুখ্য স্থপতি, আৰু মোদীয়ে সেই প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এক নতুন ধৰণৰ কেন্দ্ৰীয়ভাৱে চালিত, ডিজিটেল আৰু উচ্চ-সংগঠিত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছে।
যিকোনো দীৰ্ঘ ৰাজনৈতিক উত্তৰাধিকাৰৰ দৰে ইয়াৰ চূড়ান্ত মূল্যায়ন কেৱল দিনৰ সংখ্যাৰে নহয়, বৰং সেই সময়ছোৱাই ভাৰতৰ গণতন্ত্ৰ, অৰ্থনীতি, সমাজ আৰু বিশ্বমঞ্চত দেশৰ স্থান কিমান গভীৰভাৱে সলনি কৰিলে, তাৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰ কৰিব। ইতিহাসে শেষ বিচাৰ অৱশ্যে এতিয়াও সংৰক্ষিত ৰাখিছে।