বৰ্তমানৰ সময়ত তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত বিকাশে আমাক পলকতে পৃথিৱীৰ খবৰ হাতৰ মুঠিত আনি দিছে। কিন্তু এই দ্ৰুততাৰ মাজতেই অসমৰ সংবাদ জগতত এক ভয়ংকৰ স্খলন প্ৰত্যক্ষ কৰা হৈছে। সেয়া হৈছে— অসশ্ৰদ্ধ সাংবাদিকতা (Insensitive Journalism)। কোনো এক মৰ্মন্তুদ দুৰ্ঘটনা, হত্যাকাণ্ড বা আত্মহত্যাৰ থলীত উপস্থিত হৈ ভুক্তভোগীৰ মৰ্মবেদনা অনুভৱ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে একাংশ সাংবাদিকৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য হৈ পৰে টিআৰপিৰ দৌৰ (TRP Race)।
প্ৰশ্ন হয়, কেমেৰাৰ লেন্সখনে মানুহৰ চকুলো ধৰি ৰাখোঁতে ইমান নিৰ্দয় কেনেকৈ হ’ব পাৰে?
আৱেগৰ বাণিজ্যিকীকৰণ আৰু মৃতকৰ পৰিয়ালৰ ওপৰত মানসিক অত্যাচাৰ
কোনো এটা হত্যাকাণ্ড বা শোকাৱহ দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হোৱাৰ কেইমিনিটমানৰ ভিতৰতে ঘটনাস্থলীত বা ভুক্তভোগীৰ ঘৰত মবাইল আৰু মাইক্ৰ’ফোন লৈ হাজিৰ হয় একাংশ ডিজিটেল আৰু ইলেকট্ৰনিক সংবাদ মাধ্যমৰ কৰ্মী। নিজৰ একমাত্ৰ সন্তান হেৰুৱাই কন্দা আইতাকৰ মুখৰ আগত মাইক্ৰ’ফোন ধৰি সোধা হয়— “আপোনাৰ এতিয়া কেনেকুৱা লাগিছে?” বা “মৃত্যুৰ ঠিক আগে আগে তেওঁ কি কৈছিল?”
এইয়া সাংবাদিকতা নহয়, এয়া হৈছে আৱেগৰ বাণিজ্যিকীকৰণ। প্ৰেছ কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়া (Press Council of India) আৰু নিউজ ব্ৰডকাষ্টিং এণ্ড ডিজিটেল ষ্টেণ্ডাৰ্ডছ অথৰিটি (NBDSA)-ৰ স্পষ্ট নিৰ্দেশনা আছে যে কোনো কাৰণতে শোকসন্তপ্ত পৰিয়ালৰ গোপনীয়তা আৰু মানৱীয় মৰ্যাদা ভংগ কৰিব নোৱাৰিব। কিন্তু বৰ্তমান ভিউজ (Views) আৰু লাইকৰ মোহত এই সকলো নীতি-নিৰ্দেশনা ধূলিসাৎ কৰা হৈছে।
সহায়ৰ হাত নে বাতৰিৰ সন্ধান? কেমেৰা প্ৰথম, মানৱতা দ্বিতীয়!
শেহতীয়াকৈ বহু এনে ঘটনা পোহৰলৈ আহিছে য’ত পথ দুৰ্ঘটনাত এজন ব্যক্তিয়ে ৰাজপথত তেজ হেৰুৱাই ছটফটাই আছে, অথচ তাত উপস্থিত থকা সংবাদ কৰ্মীজনে তেওঁক চিকিৎসালয়লৈ নিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ফেচবুক লাইভ কৰাতহে ব্যস্ত।
সংবাদ নৈতিকতাৰ সোণালী নিয়ম: “সাংবাদিক হোৱাৰ পূৰ্বে এজন মানুহ হোৱাটো জৰুৰী। বিপদৰ সময়ত কেমেৰা এৰি সহায়ৰ হাত আগবঢ়োৱাটোহে প্ৰথম ধৰ্ম।”
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংবাদিকতাৰ নীতি অনুসৰি, যদি কোনো সাংবাদিক সংকটকালীন পৰিস্থিতিত প্ৰথম প্ৰত্যক্ষদৰ্শী হিচাপে উপস্থিত থাকে, তেন্তে তেওঁৰ আইনী আৰু নৈতিক কৰ্তব্য হ’ল ভুক্তভোগীক উদ্ধাৰ কৰা, খবৰ সংগ্ৰহ কৰা নহয়।
তথ্যভিত্তিক বিশ্লেষণ: টিআৰপি (TRP) বনাম সুস্থ সাংবাদিকতা
এক সমীক্ষা অনুসৰি, যোৱা কেইবছৰমানত ভাৰত তথা অসমৰ মূলসুঁতিৰ আৰু ডিজিটেল মিডিয়াৰ প্ৰায় ৭০% খবৰ চাঞ্চল্যমুখী (Sensationalized) কৰা হয় কেৱল শ্ৰোতা-দৰ্শক ধৰি ৰখাৰ স্বাৰ্থত। ইয়াৰ কু-প্ৰভাৱ সমাজখনৰ ওপৰত কেনেকৈ পৰিছে, তলৰ তালিকাখনত উল্লেখ কৰা হ’ল:
| সাংবাদিকতাৰ শ্ৰেণী | মূল লক্ষ্য | সমাজৰ ওপৰত প্ৰভাৱ |
| ব্যৱসায়িক/টিআৰপি কেন্দ্ৰিক | ভিউজ, লাইক আৰু বিজ্ঞাপন | মানসিক অৱসাদ, ক্ৰুৰতা বৃদ্ধি, সংবেদনশীলতা লোপ |
| মূল্যবোধ সম্পন্ন/মানৱীয় | সত্য উন্মোচন আৰু ন্যায় প্ৰদান | সচেতনতা বৃদ্ধি, সহানুভূতিশীল সমাজ গঠন |
সমাধানৰ পথ: সাংবাদিকসকলৰ বাবে অনুৰোধ
সংবাদ জগতক এই ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ হ’লে সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰচৰাৰ পৰাই সংস্কাৰ আৰম্ভ হ’ব লাগিব।
- প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা: নৱাগত সাংবাদিকসকলক ফিল্ডলৈ পঠিওৱাৰ পূৰ্বে ‘ক্ৰাইছিছ ৰিপ’ৰ্টিং’ (Crisis Reporting) বা দুৰ্যোগকালীন বাতৰি পৰিৱেশনৰ বিশেষ প্ৰশিক্ষণ দিব লাগে।
- আত্ম-নিয়ন্ত্ৰণ (Self-Regulation): বাতৰি এটা ব্ৰেকিং কৰাৰ পূৰ্বে সম্পাদকে চিন্তা কৰা উচিত যে এই বাতৰিটোৱে কাৰোবাৰ ব্যক্তিগত জীৱন ধ্বংস কৰিব নেকি?
- মানৱীয় দিশত গুৰুত্ব: টিআৰপি সাময়িক, কিন্তু এটা সুস্থ বাতৰিয়ে সমাজলৈ আনিব পৰা পৰিৱৰ্তন স্থায়ী।
বাতৰি সমাজৰ আইন স্বৰূপ। ইয়াক কেৱল টিআৰপি বুটলাৰ সঁজুলি সজাই তুলিলে গণতন্ত্ৰৰ চতুৰ্থ স্তম্ভ খহি পৰিব। গতিকে আহক, আমি কেমেৰাৰ পিছৰ মানুহজনক পুনৰাই মনত পেলাই দিওঁ যে— “প্ৰথমতে মানুহ, তাৰ পিছতহে সাংবাদিক।”
