উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে দিগবৈত এছিয়াৰ প্ৰথমটো তেল কুঁৱা খন্দাৰ পৰাই বিশ্বৰ পেট্ৰ’লিয়াম উদ্যোগৰ মানচিত্ৰত অসমে এক ঐতিহাসিক স্থান দখল কৰি আহিছে। বৰ্তমান সময়তো ৰাজ্যখনে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৪০ লাখ মেট্ৰিক টন অপৰিষ্কৃত তেল (Crude Oil) উৎপাদন কৰি দেশৰ শক্তিক্ষেত্ৰলৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছে। এই খণ্ডৰ পৰা প্ৰাপ্ত ৰাজহ (Royalty) ৰাজ্যিক অৰ্থনীতিৰ এক ঘাই স্তম্ভ। কিন্তু এই গৌৰৱোজ্জ্বল ইতিহাসৰ বিপৰীতে অসমৰ শক্তি খণ্ডই এতিয়া এক জটিল অৰ্থনৈতিক প্ৰত্যাহ্বানৰ মুখামুখি হৈছে: পুৰণি তেলক্ষেত্ৰসমূহৰ উৎপাদন ক্ষমতা ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পাইছে আৰু নতুন অনুসন্ধানৰ অবিহনে আগন্তুক দশকটোত উৎপাদন তীব্ৰভাৱে হ্ৰাস পোৱাটো নিশ্চিত।
এই সংকট মোকাবিলা কৰাৰ লক্ষ্যৰে অসম চৰকাৰে ‘Assam Hydrocarbon Exploration, Production and Upstream Ecosystem Development Policy, 2026’ অনুমোদন জনাইছে। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড (OIL), অ’এনজিচি (ONGC) আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিনিয়োগকাৰীক আকৰ্ষিত কৰিবলৈ চৰকাৰে জিএছটি (GST) ৰেহাই, ড্ৰিলিং সঁজুলিৰ ওপৰত মূলধন সাহায্য আৰু প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধান পৰ্যায়ত ভূমিৰ প্ৰিমিয়াম মাফ কৰাৰ দৰে ৰেহাই घोषणा কৰিছে। ধেমাজি আৰু বিশ্বনাথৰ দৰে অপৰিচিত তথা কঠিন ভৌগোলিক অঞ্চলত খননকাৰ্য চলোৱাটো অতিকৈ ব্যয়বহুল আৰু বিপদেৰে পৰিপূৰ্ণ (Wildcat exploration)। সফল নহ’লে বিনিয়োগকাৰী প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰচুৰ বিত্তীয় ক্ষতি স্বীকাৰ কৰিবলগীয়া হয়। চৰকাৰৰ এই নীতিয়ে বিনিয়োগৰ বিপদাশংকা (Financial Risk) হ্ৰাস কৰি ব্যক্তিগত আৰু ৰাজহুৱা মূলধন আকৰ্ষণ কৰাত সহায় কৰিব।
শক্তি সুৰক্ষা আৰু ঔদ্যোগিক স্থিৰতা
ৰাজহুৱা নীতিৰ দৃষ্টিভংগীৰ পৰা দেশৰ শক্তি সুৰক্ষা আৰু আঞ্চলিক উদ্যোগসমূহৰ স্থিৰতাৰ বাবে হাইড্ৰ’কাৰ্বন উৎপাদন ধাৰাবাহিকভাৱে বজাই ৰখা কৌশলগতভাৱে অপৰিহাৰ্য। অসমৰ চাৰিওখন শোধনাগাৰ—দিগবৈ শোধনাগাৰ (IOCL), গুৱাহাটী, বঙাইগাঁও আৰু নুুমলী hisগড় ৰিফাইনেৰী (NRL)—ৰাজ্যৰ খনিজ তেলৰ ওপৰত প্ৰত্যক্ষভাৱে নিৰ্ভৰশীল। কেঁচা তেলৰ যোগান হ্রাস পালে পেট্ৰ’কেমিকেল উদ্যোগ ব্যাহত হ’ব, ৰাজহুৱা খণ্ডৰ নিযুক্তি অনিশ্চিত হৈ পৰিব আৰু সমাজ কল্যাণমূলক আঁচনিত ব্যয় কৰিবলগীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজহ হ্ৰাস পাব।
| গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ (Core Dimensions) | চৰকাৰী নীতি আৰু অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ (Policy & Impact) |
| মূল উদ্দেশ্য (Objective) | উৎপাদনৰ অৱক্ষয় ৰোধ আৰু নতুন তৈলক্ষেত্ৰৰ সন্ধান। |
| আৰ্থিক ৰেহাই (Incentives) | ভূমি প্ৰিমিয়াম ৰেহাই, জিএছটি ৰেহাই, ড্ৰিলিং সঁজুলিত সাহায্য। |
| ঝুঁকিপূৰ্ণ অঞ্চল (Frontier Basins) | ধেমাজি, বিশ্বনাথ আদি উজনী অসমৰ কঠিন ভৌগোলিক অঞ্চল। |
| নিৰ্ভৰশীল উদ্যোগ (Dependent Refineries) | দিগবৈ, গুৱাহাটী, বঙাইগাঁও আৰু নুুমলীSource গৰ। |
পৰিবেশ আৰু খিলঞ্জীয়াৰ অধিকাৰৰ সংঘাত
অৰ্থনৈতিক প্ৰয়োজন যিমানেই নাথাকক কিয়, এই নীতিয়ে পৰিবেশ আৰু শাসন ব্যৱস্থাক লৈ গভীৰ প্ৰশ্নৰ অৱতাৰণা কৰিছে। উজনী অসম আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ অঞ্চলসমূহ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে অতি সংবেদনশীল (Biodiversity Hotspots)। সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু নদী প্ৰণালীৰ কাষত আধুনিক ভূ-কম্পীয় জৰীপ (Seismic Surveys) আৰু খনন কাৰ্যই ভূগর্ভস্থ পানী আৰু বনাঞ্চলৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
ইফালে, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত সম্পদ আহৰণৰ ক্ষেত্ৰত ষষ্ঠ অনুসূচী (Sixth Schedule – Ministry of Tribal Affairs) আৰু জনজাতীয় বেল্ট-ব্লকৰ আওতাত থকা খিলঞ্জীয়াৰ ভূমি অধিকাৰক সদায় অগ্ৰাধিকাৰ দিব লাগিব। উদ্যোগ স্থাপনৰ বাবে মাটি অধিগ্ৰহণ কৰোঁতে স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন বা জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাৰ যেন কোনোকাৰণে ক্ষুণ্ণ নহয়, সেয়া নিশ্চিত কৰা চৰকাৰৰ দায়িত্ব। তদুপৰি, বিশ্বজুৰি সেউজ শক্তিৰ প্ৰচাৰ চলি থকাৰ সময়ত জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ প্ৰসাৰত ৰাজ্যৰ আৰ্থিক অনুদান আগবঢ়োৱাৰ ফলত সৌৰ শক্তি বা জৈৱ-শোধনাগাৰৰ দৰে নবীকৰণযোগ্য শক্তি খণ্ডত চৰকাৰী বিনিয়োগ হ্ৰাস পোৱাৰ সম্ভাৱনাকো নস্যাৎ কৰিব নোৱাৰি।
ভৱিষ্যতৰ দিশ (The Way Forward)
-
বাধ্যতামূলক পৰিবেশ পৰীক্ষা: প্ৰতিটো নতুন অনুসন্ধান খণ্ডৰ বাবে স্বচ্ছ আৰু কঠোৰ পৰিবেশ প্ৰভাৱ মূল্যাংকন (EIA) কৰা আৰু স্থানীয় খিলঞ্জীয়া ৰাইজৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰিবলৈ বাধ্যতামূলক জনশুনানি অনুষ্ঠিত কৰা।
-
‘সেউজ সংক্ৰমণ পুঁজি’ (Green Transition Fund): ভৱিষ্যতৰ হাইড্ৰ’কাৰ্বন ৰয়েল্টিৰ এক নির্দিষ্ট অংশ এটা বিশেষ নিধিলৈ আৱণ্টন কৰি সেউজ শক্তি প্ৰকল্প আৰু পৰিবেশ পুনৰুদ্ধাৰৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰা।
-
কঠোৰ নিৰীক্ষণ প্ৰণালী: ৰাসায়নিক প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ খনন কাৰ্যসূচী চলি থকা স্থানৰ আশে-পাশে ভূগৰ্ভস্থ পানী আৰু মাটিৰ মানদণ্ড প্ৰত্যক্ষভাৱে নিৰীক্ষণ (Real-time monitoring) কৰা।
-
সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে লাভৰ অংশীদৰিত্ব: খনন এলেকাৰ স্বাস্থ্য, শিক্ষা আৰু আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বাবে স্থানীয় পঞ্চায়ত আৰু ৰাজহুৱা সংস্থাসমূহলৈ प्रत्यक्ष পুঁজিৰ ফ্ৰেমৱৰ্ক প্ৰস্তুত কৰা।
অসমৰ ঔদ্যোগিক ভেটি সুৰক্ষিত কৰিবলৈ নতুন শক্তি উৎসৰ সন্ধান এক বাস্তবসন্মত পদক্ষেপ। কিন্তু অৰ্থনৈতিক বিকাশ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ সীমা আৰু স্থানীয় ৰাইজৰ বিশ্বাসৰ মূল্যত হ’ব নোৱাৰে। নীতি ২০২৬-ৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰিব উদ্যোগিক प्रोत्साहन, পৰিবেশ সুৰক্ষা আৰু ৰাজহুৱা দায়বদ্ধতাৰ মাজত সঠিক সামঞ্জস্য ৰক্ষা কৰাৰ ওপৰত।
