একবিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়টো দশকত অসমৰ ৰাজহ অৰ্থনীতি আৰু নীতিনিৰ্ধাৰণ প্ৰক্ৰিয়াত এক আমূল পৰিৱৰ্তন প্ৰত্যক্ষ কৰা গৈছে। ৰাজ্য চৰকাৰে অসমৰ সমগ্ৰ ঘৰুৱা উৎপাদন (GSDP) বৃদ্ধি কৰি ১০ লাখ কোটি টকালৈ লৈ যোৱাৰ এক বিশাল অৰ্থনৈতিক লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। কিন্তু এই বিকাশৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ চৰকাৰী ব্যয়ৰ যি আৰ্হি (Spending Pattern) গ্ৰহণ কৰা হৈছে, তাক লৈ অৰ্থনীতিবিদ আৰু সমাজবিজ্ঞানীসকলৰ মাজত তীব্ৰ চৰ্চা আৰম্ভ হৈছে। এফালে ‘অৰুণোদয়’, ‘নিযুত মইনা’, ‘মহিলা উদ্যমিতা অভিযান’ বা প্ৰত্যক্ষ ধন হস্তান্তৰৰ (Direct Benefit Transfer – DBT) দৰে সামাজিক কল্যাণকামী আঁচনিসমূহৰ নিৰন্তৰ সম্প্ৰসাৰণ, আৰু আনফালে ৰাজ্যৰ দীৰ্ঘমেয়াাদী সম্পদ, উদ্যোগ আৰু আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি তোলাৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা ‘মূলধনী বিনিয়োগ’ (Capital Expenditure)।
বাজেটৰ সীমাবদ্ধ সম্পদৰ মাজত সামাজিক নিৰাপত্তা আৰু টেকসই অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাটো বৰ্তমান ৰাজ্যিক বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ বাবে আটাইতকৈ ডাঙৰ অগ্নিপৰীক্ষা হৈ পৰিছে।
১. সামাজিক কল্যাণকামী আঁচনিৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু সকাৰাত্মক প্ৰভাৱ
কোনো এখন গণতান্ত্ৰিক আৰু প্ৰান্তীয় অৰ্থনীতিত চৰকাৰী কল্যাণকামী আঁচনিসমূহ কেৱল নিৰ্বাচনী প্ৰতিশ্ৰুতি নহয়; ইয়াৰ আঁৰত গভীৰ সামাজিক প্ৰয়োজনীয়তা থাকে। অসমৰ এক বুজনসংখ্যক জনসংখ্যা আজিও গ্ৰামীণ দৰিদ্ৰতা, বানপানী, নদী খহনীয়া আৰু ঋতুভিত্তিক নিবনুৱা সমস্যাৰ সৈতে যুঁজি আছে।
দৰিদ্ৰতা আৰু ক্ষিপ্ৰ ৰাজহ সাহায্য: ‘অৰুণোদয়’ৰ দৰে আঁচনিয়ে প্ৰত্যক্ষভাৱে পৰিয়ালৰ গৃহিণীসকলৰ বেংক একাউণ্টত মাহেকীয়া বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰে। ই দৰিদ্ৰ আৰু নিম্ন-মধ্যবিত্ত পৰিয়ালসমূহক অতি আৱশ্যকীয় খাদ্য, দৰৱ আৰু সন্তানৰ শিক্ষাৰ খৰচ বহন কৰাত ক্ষিপ্ৰ সকাহ দিয়ে।
নাৰী সবলীকৰণ আৰু শিক্ষাৰ উৎসাহিতকৰণ: ‘নিযুত মইনা’ বা ‘মহিলা উদ্যমিতা’ৰ দৰে আঁচনিয়ে ছোৱালীৰ বাল্যবিবাহ ৰোধ কৰা, উচ্চ শিক্ষালৈ উৎসাহিত কৰা আৰু স্বাৱলম্বী গ্ৰাম্য মহিলা গোট গঠনত ইন্ধন যোগাইছে।
উপভোগ বৃদ্ধি (Consumption Boost): নিম্ন উপাৰ্জনকাৰী মানুহৰ হাতলৈ যেতিয়া প্ৰত্যক্ষ ধন যায়, তেতিয়া তেওঁলোকে সেই ধন লগে লগে থলুৱা বজাৰত খাদ্য, কাপোৰ বা দৈনন্দিন সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰাত খৰচ কৰে। ই স্থানীয় সংবহন অৰ্থনীতিত (local circulation) সাময়িক চাহিদা বৃদ্ধি কৰে।
২. মূলধনী বিনিয়োগৰ সংকট: অৰ্থনীতিৰ প্ৰকৃত শক্তি
অৰ্থনীতিৰ নিয়ম অনুসৰি, কেৱল ক্ষণিকৰ উপভোগেৰে কোনোখন দেশ বা ৰাজ্য স্থায়ীভাৱে ধনী হ’ব নোৱাৰে। অৰ্থনীতিৰ প্ৰকৃত আৰু দীৰ্ঘমেয়াাদী ভেটি নিৰ্মাণ কৰে ‘মূলধনী বিনিয়োগে’ (Capital Expenditure বা CapEx)।
মূলধনী ব্যয় অৰ্থাৎ নতুন পথ, দলং, উদ্যোগিক পার্ক, সৌৰ বিদ্যুৎ প্ৰকল্প, চিকিৎসালয়, বিশ্ববিদ্যালয়, সংহত পানী যোগান ব্যৱস্থা আৰু আধুনিক জল পৰিবহন সেৱা নিৰ্মাণ কৰা।
গুণক প্ৰভাৱ (Multiplier Effect): অৰ্থনীতিবিদ জেন কেইনছৰ (John Maynard Keynes) তত্ত্ব অনুসৰি, চৰকাৰে যেতিয়া মূলধনী বিত্তীয় বিনিয়োগত ১ টকা খৰচ কৰে, ই অৰ্থনীতিত ২.৫ ৰ পৰা ৩.৫ টকাৰ নতুন সম্পদ আৰু উপাৰ্জনৰ সৃষ্টি কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, এখন নতুন দলং নিৰ্মাণ কৰিলে কেৱল নিৰ্মাণ শ্ৰমিক আৰু ইটা-চিমেণ্টৰ বিক্ৰীয়েই নহয়, বৰঞ্চ যোগাযোগ ব্যৱস্থা সুগম হৈ নতুন ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু উদ্যোগৰ পথ মুকলি হয়।
দীৰ্ঘম্যাদী নিযুক্তি: কল্যাণকামী আঁচনিয়ে কোনো নতুন স্থায়ী সংস্থান বা উৎপাদনশীল সম্পদৰ সৃষ্টি নকৰে। কিন্তু মূলধনী প্ৰকল্পসমূহে লাখ লাখ যুৱক-যুৱতীৰ বাবে প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ স্বনিয়োজন আৰু কাৰিকৰী নিযুক্তিৰ বাট মুকলি কৰে।
৩. বাজেটীয় বিসংগতি আৰু ধাৰৰ বোজা (Fiscal Deficit & Debt Burden)
অসমৰ বৰ্তমান বাজেটীয় ব্যৱস্থালৈ চালে দেখা যায় যে ৰাজ্যখনৰ নিজা ৰাজহ সংগ্ৰহৰ (Own Tax Revenue) পৰিমাণ এতিয়াও সীমিত। চৰকাৰী ব্যয়ৰ এক বৃহৎ অংশ কেন্দ্ৰীয় কৰৰ অংশ আৰু কেন্দ্ৰীয় অনুদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
যেতিয়া চৰকাৰে ৰাজহৰ এক বিশাল অংশ প্ৰত্যক্ষ নগদ ধন বিতৰণ বা সামাজিক আঁচনিত খৰচ কৰে, তেতিয়া চৰকাৰী কাৰ্যালয় চলোৱা, দৰমহা-পেঞ্চন পৰিশোধ আৰু পুৰণি ঋণৰ সূত পৰিশোধ কৰাৰ পিছত মূলধনী সম্পদ নিৰ্মাণৰ বাবে নামমাত্ৰ ধনহে বাকী ৰয়। ফলত চৰকাৰে নতুন ফ্লাইঅভাৰ, মেডিকেল কলেজ বা বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণৰ বাবে মুকলি বজাৰৰ পৰা উচ্চ সূতত ধাৰ ল’বলগীয়া (Market Borrowings) হয়।
উচ্চ ধাৰৰ বোজাই ৰাজ্যৰ বিত্তীয় ঘাটা (Fiscal Deficit) বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ পৰিণামত অনাগত দিনত চৰকাৰে লাভ কৰা নতুন ৰাজহৰ এক বৃহৎ অংশ কেৱল ঋণৰ সূত মাৰোঁতেই শেষ হৈ যাব, যিয়ে ভৱিষ্যতৰ উন্নয়নমূলক কাম-কাজ স্তব্ধ কৰি পেলোৱাৰ আশংকাক ঘনীভূত কৰে।
৪. নীতিগত ব্যৱধান: হ্ৰস্বম্যাদী জনপ্ৰিয়তা বনাম ভৱিষ্যতৰ অস্তিত্ব
ৰাজনৈতিকভাৱে প্ৰত্যক্ষ ধন হস্তান্তৰৰ আঁচনিসমূহ অতি আকৰ্ষণীয় আৰু জনপ্ৰিয়। প্ৰতিটো নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে বা প্ৰতি মাহৰ এক নিৰ্দিষ্ট দিনত কোটি কোটি ভোটাৰৰ একাউণ্টলৈ ধন স্থানান্তৰ কৰাৰ ফলত চৰকাৰৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি পায়।
কিন্তু ইয়াৰ বিপদজনক দিশটো হ’ল—ই সমাজত এক ‘নিৰ্ভৰশীলতাৰ সংস্কৃতি’ (Dependency Culture) গঢ়ি তুলিব পাৰে। মানুহে যেতিয়া প্ৰত্যক্ষ উৎপাদনশীল শ্ৰম নকৰাকৈ চৰকাৰী সাহাৰ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলৈ লয়, তেতিয়া আত্মনিয়োগ আৰু কাৰিকৰী দক্ষতা অৰ্জনৰ প্ৰতি ধাউতি হ্রাস পাব পাৰে।
উদাহৰণস্বৰূপে, এজন নিবনুৱা যুৱকক মাহে কেই হাজাৰমান টকাৰ ৰেহাই বা আৰ্থিক সাহাৰ্য দিয়াতকৈ যদি সেই ধনেৰে এখন কাৰিকৰী প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ বা স্থানীয় উদ্যোগ গঢ়ি তুলি তেওঁক স্থায়ী সংস্থানৰ বাট দেখুওৱা হয়, তেন্তে সেয়া ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনীতিৰ বাবে অধিক ফলপ্ৰসূ হ’ব।
৫. ভাৰসাম্যৰ পথ: ‘জনগণ বাৰ্তা’ৰ অৰ্থনৈতিক পৰামৰ্শ
কল্যাণকামী আঁচনি আৰু মূলধনী বিনিয়োগ—দুয়োটাই এখন কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজন। কিন্তু এই দুয়োৰে মাজত এক সঠিক বৈজ্ঞানিক ভাৰসাম্য থকাটো অপৰিহাৰ্য।
আঁচনিৰ সঠিক লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ (Targeting and Rationalization): সামাজিক আঁচনিসমূহ ‘সৰ্বজনীন’ বা অতিৰিক্ত সম্প্ৰসাৰিত কৰাৰ পৰিৱৰ্তে কেৱল প্ৰকৃত দৰিদ্ৰ, বিশেষভাৱে সক্ষম আৰু জৰুৰীভাৱে প্ৰয়োজনীয় লোকসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ ৰাখিব লাগে। যাতে সচ্ছল পৰিয়ালে ইয়াৰ অপব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰে।
সম্পদ সৃষ্টিৰ সৈতে কল্যাণৰ সংযোগ: প্ৰত্যক্ষ নগদ ধন দিয়াৰ বিপৰীতে ইয়াক থলুৱা উৎপাদনৰ সৈতে সংযোগ কৰিব লাগে। যেনে— সাহাৰ্য লাভ কৰা মহিলা গোটসমূহক পোনপটীয়াকৈ থলুৱা বস্ত্ৰ, ক্ৰাফ্ট বা কৃষি সামগ্ৰী উৎপাদনত নিয়োজিত কৰি বিক্ৰীৰ সৰবৰাহ সুনিশ্চিত কৰা।
মূলধনী ব্যয়ৰ বাবে সুকীয়া ৰাজহ সংৰক্ষণ: ৰাজ্যৰ নিজা ৰাজহ সংগ্ৰহৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণ ঘটাই মূলধনী খৰচৰ বাবে এটা সুকীয়া ফাণ্ড (Capital Reserve Fund) গঠন কৰিব লাগে, যাক সামাজিক আঁচনিৰ বাবে ডাইভাৰ্ট কৰিব পৰা নাযাব।
বেচৰকাৰী বিনিয়োগ (Private Investment) আকৰ্ষণ: চৰকাৰী মূলধনৰ অভাৱ দূৰ কৰিবলৈ পাবলিক-প্ৰাইভেট পাৰ্টনাৰশ্বিপ (PPP) আৰ্হিত উদ্যোগ আৰু আন্তঃগাঁথনি খণ্ডত বেচৰকাৰী পুঁজি আকৰ্ষণ কৰিবলৈ উপযুক্ত সুৰক্ষিত পৰিৱেশ গঢ়ি তুলিব লাগিব।
অসমৰ অৰ্থনীতি বৰ্তমান এক অতি সংবেদনশীল সন্ধিক্ষণত থিয় হৈছে। কেৱল সামাজিক কল্যাণকামী আঁচনিৰ জৰিয়তে মাহেকীয়া নগদ ধন বিতৰণ কৰি ক্ষণিকৰ সন্তুষ্টি লাভ কৰিব পৰা যাব, কিন্তু ইয়াৰ দ্বাৰা কোনো ভৌগোলিক অঞ্চল ‘উন্নত’ হ’ব নোৱাৰে। উন্নত শিক্ষা, বিশ্বমানৰ যাতায়াত, সুস্থ জনস্বাস্থ্য, প্ৰযুক্তিগত প্ৰশিক্ষণ আৰু শিল্প-উদ্যোগৰ ভেটি অবিহনে ১০ লাখ কোটি টকাৰ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ সপোন ধূলিস্যাৎ হৈ পৰিব।
চৰকাৰ আৰু নীতিনিৰ্ধাৰকসকলে বুজি পাব লাগিব যে আজিৰ মূলধনী বিনিয়োগেই হৈছে কাইলৈৰ স্বাৱলম্বী অসমৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সুৰক্ষা কবচ। সামাজিক সুৰক্ষা আৰু মূলধনী উন্নয়নৰ মাজত সঠিক সমন্বয় গঢ়ি তুলিব পাৰিলেহে ‘জনগণ বাৰ্তা’ৰ নিৰপেক্ষ সপোন বাস্তৱায়িত হ’ব।