জাতি মাটি ভেটি — নে পুঁজিপতিৰ মাটি ভেটি? অসমৰ জনজাতিৰ ৰোদন

“তেজ দিম, মাটি নিদিও; আমাক অৰুণোদয় নালাগে, কোনো চৰকাৰী আঁচনিও নালাগে। কোনো মূল্যৰ বিনিময়ত আমি আমাৰ পিতৃপুৰুষৰ মাটি-ভেটি এৰি নিদিওঁ। আমি ইয়াতেই থাকিম, ইয়াতেই মৰিম।”— ক্ষোভিত জনজাতি মহিলাসকল, ২০২৬

এইবোৰ কথা চৰকাৰ-বিৰোধী কোনো বিপ্লৱীয়ে কোৱা নাই। এই শব্দবোৰ উচ্চাৰণ কৰিছে অসমৰ সেই জনজাতি মানুহবোৰে — যিসকলে বিজেপিকেই ভোট দিছিল, বিজেপিৰেই নিৰ্বাচনী প্ৰতিশ্ৰুতি শুনি আশান্বিত হৈছিল, “জাতি মাটি ভেটি”ৰ ভেটি গঢ়াত সহায় কৰিছিল। আৰু আজি সেই একেটা চৰকাৰে তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষৰ মাটি পুঁজিপতিৰ হাতত তুলি দিছে।

ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৫ত “এডভান্টেজ অসম ২.০ — বিনিয়োগ আৰু আন্তঃগাঁথনি সন্মিলন” অনুষ্ঠিত হ’ল গুৱাহাটীত। মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই গৌৰৱেৰে ঘোষণা কৰিলে — “ডাঙৰ বিনিয়োগকাৰীসকল যদি অসমলৈ আহিব, তেন্তে তেওঁলোকক বিনামূলীয়াকৈ মাটি দিব লাগিব।” এই এটি বাক্যই অসমৰ জনজাতিসকলৰ ভৱিষ্যতৰ বিষয়ে সকলো কথা ক’বলৈ যথেষ্ট। ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰীৰ দৃষ্টিত অসমৰ মাটি হ’ল পুঁজিপতিলৈ “বিনামূলীয়াকৈ” গতাই দিবলগীয়া সম্পদ — সেই মাটিত যুগ যুগ ধৰি জীয়াই থকা জনজাতি মানুহবোৰ নহয়।

১.৫ লাখ বিঘা জনজাতিৰ মাটি কাৰ্বি আংলং-ডিমা হাচাওত কৰ্পোৰেটলৈ হস্তান্তৰ (Outlook India, ২০২৬)

২০-২৫ হাজাৰ জনজাতি পৰিয়াল উচ্ছেদৰ আশংকাত কাৰ্বি আংলং-ডিমা হাচাওত

২২,০০০+স্থাপনা ভাঙি পেলোৱা হৈছে ২০২১-২০২৬ত, ২০,৩৮৭ পৰিয়াল উচ্ছেদ

৩৩নথিভুক্ত উচ্ছেদ অভিযান মে’ ২০২১-২০২৬ৰ মাজত (The New Humanitarian)

জিলা ভিত্তিক লুণ্ঠনৰ হিচাপ: মাটি কাৰ আছিল, কাক দিলে

তলৰ তথ্যবোৰ সংবাদ মাধ্যম, আদালতৰ নথিপত্ৰ, আৰু জনজাতি সংগঠনসমূহৰ স্মাৰকপত্ৰৰ ভিত্তিত সংকলিত। এইবোৰ অভিযোগ নহয় — এইবোৰ তথ্য-প্ৰমাণিত বাস্তৱতা।

মাটিৰ তলত অমূল্য খনিজ সম্পদ (Rare Earth Minerals) — উচ্ছেদৰ আচল কাৰণ

এই বিশাল পৰিসৰৰ মাটি অধিগ্ৰহণৰ আঁৰত কেৱল শিল্প নহয় — আছে ভূমিৰ তলৰ অমূল্য খনিজ সম্পদ। ভূতাত্ত্বিক সৰ্বেক্ষণ বিভাগে (GSI) অসম আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ তলত বিশাল খনিজ ভাণ্ডাৰ নিশ্চিত কৰিছে।

ধুবুৰি জিলাৰ চান্দৰদিঙা — ১৮.২৯ নিযুত টন লোহাৰ আকৰিক। ডিমা হাচাও — প্ৰায় ১,৫০০ নিযুত টন চূণশিল। কাৰ্বি আংলং — ২৮ নিযুত টনতকৈ বেছি বিৰল মৃত্তিকা উপাদানযুক্ত চ্যেনাইট। নগাঁও — ৪০ লাখ টন চিলিকা বালি। ইয়াৰ উপৰিও ভেনাডিয়াম, লিথিয়াম, কব্লাট আদি কৌশলগত খনিজ পদাৰ্থও আছে।

“পুঁজিপতিসকলৰ লোভাতুৰ দৃষ্টি অসমৰ এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত পৰিছে আৰু বিজেপি চৰকাৰে কৰ্পোৰেট লুণ্ঠনৰ এই প্ৰক্ৰিয়া সহজ কৰিবলৈ নতুন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে।”— People’s Democracy, “Assam: Massive Eviction Drives: What Lies Behind”, জুলাই ২০, ২০২৫

২০২১ চনৰ গোৰুখুটি উচ্ছেদত ১,৪০০ পৰিয়াল বাস্তুচ্যুত হৈছিল — আৰু পিছত দেখা গ’ল, সেই পৰিষ্কাৰ কৰা মাটি খনিজ অনুসন্ধান অঞ্চলৰ ভিতৰত পৰে। এয়া কাকতালীয় নহয়, ই এক সুপৰিকল্পিত কৌশল।

“জাতি মাটি ভেটি” — কথা আৰু কামৰ পাৰ্থক্য

বিজেপিৰ নিৰ্বাচনী স্লোগান “জাতি মাটি ভেটি” অসমীয়া জনমানসত এক গভীৰ অনুভূতিৰ প্ৰতীক। “জাতি” — অসমীয়া পৰিচয়, “মাটি” — অসমৰ ভূমি, “ভেটি” — পৰিয়ালৰ ঘৰৰ ভেটি। এই তিনিটা শব্দই একেলগে জনজাতিসকলৰ অস্তিত্বৰ সাৰমৰ্ম।

২০২৬ চনৰ নিৰ্বাচনী ইস্তেহাৰতো প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে অসমৰ জনজাতিৰ পৰম্পৰা ৰক্ষাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে। কিন্তু একেসময়তে ১.৫ লাখ বিঘা জনজাতিৰ মাটি আদানি, বিড়লা, ভেদান্তালৈ হস্তান্তৰ হৈছে বুলি Outlook India-ই প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছে। এই দুটা বাস্তৱতা একেসময়ত কিদৰে সম্ভৱ?

“বিজেপি ক্ষমতালৈ অহাৰ পিছৰে পৰা Sixth Schedule অঞ্চলত কৰ্পোৰেটলৈ জনজাতিৰ মাটি হস্তান্তৰ চোকা গতিত বাঢ়িছে।”— The Wire, “Tribal Villagers’ Land in Assam Can’t Escape BJP-Run Council and Cement Company”, চেপ্টেম্বৰ ২০২৫

সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুচ্ছেদ: লিখিত সুৰক্ষা, বাস্তৱত উলংঘন

ষষ্ঠ অনুচ্ছেদ (Sixth Schedule) — কি ব্যৱস্থা আছে?

অনুচ্ছেদ ২৪৪(২): কাৰ্বি আংলং আৰু ডিমা হাচাও ষষ্ঠ অনুচ্ছেদৰ অধীন — ইয়াত জনজাতিৰ ভূমি অধিকাৰ বিশেষভাৱে সুৰক্ষিত।

বনাধিকাৰ আইন, ২০০৬: জনজাতিৰ পৰম্পৰাগত বনাঞ্চলৰ অধিকাৰ স্বীকৃত। যিকোনো অধিগ্ৰহণৰ আগত গ্ৰাম সভাৰ বাধ্যতামূলক সন্মতি (Free, Prior and Informed Consent) প্ৰয়োজন।

পৰিৱেশ মূল্যায়ন: বনাঞ্চল আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্য সমৃদ্ধ অঞ্চলত শিল্প স্থাপনৰ আগত পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ মূল্যায়ন (EIA) বাধ্যতামূলক।

তদন্তমূলক প্ৰতিবেদন অনুযায়ী — এই সকলোবোৰ ব্যৱস্থাকেই পদদলিত কৰা হৈছে।

কাৰ্বি আংলঙৰ ১৮,০০০ বিঘা ভূমি অধিগ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত এছিয়ান ডেভেলপমেন্ট বেংকে ৰাজপুঁজি প্ৰত্যাহাৰ কৰি লৈছে — কাৰণ প্ৰকল্পটোত আদিবাসী জনগোষ্ঠীৰ স্থানচ্যুতিৰ আন্তৰ্জাতিক চিন্তা। অৰ্থাৎ বিদেশী সংস্থাই জনজাতিৰ অধিকাৰৰ চিন্তা কৰে, কিন্তু নিজা ৰাজ্যচৰকাৰে নকৰে।

Guwahati উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ পৰ্যবেক্ষণ

আগষ্ট ১২, ২০২৫-ত বিচাৰপতি সঞ্জয় কুমাৰ মেধিয়ে ডিমা হাচাওৰ মাহাবেল চিমেন্টক ৩,০০০ বিঘা মাটি দিয়াৰ বিষয়টো বিবেচনা কৰি কৈছে — “তিনি হাজাৰ বিঘা! গোটেই জিলাখন? কি হৈছে ইয়াত? এটা ব্যক্তিগত কোম্পানীক ৩,০০০ বিঘা? এয়া কেনেকুৱা সিদ্ধান্ত? ৰাজহিতৰ কথা ভাবিব লাগিব, ব্যক্তিগত স্বাৰ্থ নহয়।”

ন্যায়ালয়ে পৰিষ্কাৰকৈ কৈছে — Sixth Schedule জিলাৰ জনজাতিৰ অধিকাৰ আৰু পাৰিস্থিতিকতন্ত্ৰ অগ্ৰাধিকাৰ পাব লাগিব।

মিকিৰ বামুনিৰ সতৰ্কবাণী: কৃষকৰ মাটি, নো চাকৰি, নো ক্ষতিপূৰণ

মিকিৰ বামুনিৰ ঘটনাক অসমৰ জনজাতি ভূমি অধিগ্ৰহণৰ “ব্লু-প্ৰিন্ট” বুলি বিশ্লেষকসকলে অভিহিত কৰিছে। ২০১৮ত APDCL-এ নগাঁৱৰ সামাগুৰি চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৩৮.৪ হেক্টৰ কৃষিভূমি চিহ্নিত কৰিলে। ২০১৯-২০ত Azure Power-ক চুক্তি দিলে। ২০২০ত আৰক্ষী আৰু আধা-সামৰিক বলৰ সহায়ত কৃষকৰ পথাৰত বুলডোজাৰ চলালে। ২০২১ত গৰ্ভৱতী মহিলাসহ কৃষকসকলৰ ওপৰত পুলিচী নিৰ্যাতন হ’ল।

All India Krishak Sabha (AIKS)-এ এই প্ৰকল্পৰ বিষয়ে কৈছে — “মিকিৰ বামুনিৰ মানুহে মাটি হেৰুৱালে, চাকৰি পোৱা নাছিল, আৰু এতিয়া দৈনন্দিন বাওনা কাম কৰিহে বাঁচিব পাৰিছে। আমি কোকৰাঝাৰতো একেই নিদিওঁ।” কিন্তু ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ত মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মায়ে নিজেই এই প্ৰকল্পৰ উদ্বোধন কৰিলে।

ৰাজনৈতিক সমাজতত্ত্বৰ বিশ্লেষণ: কাৰ স্বাৰ্থ, কাৰ ক্ষতি

ক) উচ্ছেদৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱহাৰ

গোহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অভিজ্ঞ আইনজীৱী সন্তানু বৰঠাকুৰে কৈছে — “বিজেপি ২০১৬ত ক্ষমতালৈ আহিয়েই প্ৰথমে মিয়া মুছলমানক লক্ষ্য কৰিলে আৰু সাম্প্ৰদায়িক ৰং দিলে। কিন্তু উচ্ছেদ মুছলমানৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। জনজাতি আৰু আদিবাসী মুছলমানসকলো বিপদত।” এই উচ্ছেদবোৰ যদি কেৱল “অবৈধ বাসিন্দা” আঁতৰ কৰাৰ নামত হ’ল, তেন্তে কৰ্পোৰেটলৈ মাটি দিয়াৰ সময়সীমাৰ সৈতে ইয়াৰ অলৌকিক মিল কিয়?

খ) AJP-ৰ অভিযোগ আৰু বিৰোধীৰ সুৰ

অসম জাতীয় পৰিষদ (AJP)-এ অভিযোগ কৰিছে — মিকিৰ বামুনি, শিলসাকো, আৰু ইনলে পাথাৰৰ পৰা উচ্ছেদ কৰা আদিজাতি পৰিয়ালবোৰক কোনো ক্ষতিপূৰণ বা পুনৰ্বাসন দিয়া হোৱা নাই। ধুবুৰিত যিসকলক “বাংলাদেশী” বুলি উচ্ছেদ কৰা হ’ল, তেওঁলোকক আৱাসন দিয়া হৈছে — কিন্তু জনজাতিসকলক নহয়। এই বৈষম্যটো কি বুজায়?

গ) ২০২৬ নিৰ্বাচনলৈ চাপ

জনজাতি সংগঠনসমূহৰ স্মাৰকপত্ৰত উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছে — ২০২৬ নিৰ্বাচনৰ আগত এই ভূমি চুক্তিবোৰ অপ্ৰকাশিত ৰাজনৈতিক বিত্তায়নৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে — যিটো ভাৰতীয় দণ্ড বিধি আৰু নিৰ্বাচন আইনৰ অধীনত অপৰাধ হ’ব পাৰে।

প্ৰতিৰোধ: “তেজ দিম, মাটি নিদিও”

জনজাতি সমাজ মূকদৰ্শক হৈ বহি থকা নাই। কাৰ্বি আংলঙৰ ২৪খন গাঁৱৰ ৰাইজে সংঘবদ্ধ প্ৰতিৰোধ দেখুৱালত ২০২৫ত সৌৰ প্ৰকল্পটো বাতিল হৈছে — প্ৰতিৰোধে সফল হ’লে কি হয়, ইয়ে তাৰ প্ৰমাণ। কোকৰাঝাৰত আদানিৰ তাপবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ বিৰোধিতাত বড়ো সম্প্ৰদায়ৰ শক্তিশালী প্ৰতিৰোধে প্ৰকল্পটো সাময়িকভাৱে স্থগিত ৰাখিছে।

কাৰ্বি আংলং আৰু ডিমা হাচাওৰ জনজাতি সংগঠনসমূহৰ বিশাল জোঁট ৰাজ্যপালৰ কাষলৈ গৈ সাংবিধানিক হস্তক্ষেপ বিচাৰিছে — সংবিধানৰ ষষ্ঠ তফচিলৰ ব্যৱস্থা মতে ৰাজ্যপালে জনজাতিৰ ভূমি সুৰক্ষাৰ সাংবিধানিক অভিভাৱক। ডৰাবিল কমিটি, বড়োলেণ্ড প্ৰোটেকশ্বন ফ’ৰাম, আৰু ইণ্ডিজিনাছ পিপলছ পাৰ্টিয়ে ৰাজপথৰ পৰা আদালত পৰ্যন্ত যুদ্ধ চলাই আছে।

পিতৃপুৰুষৰ মাটি — কাৰ সম্পদ, কাৰ ঐতিহ্য

“জাতি মাটি ভেটি” কেৱল তিনিটা শব্দ নহয় — ইয়াৰ মাজত লুকাই আছে অসমৰ জনজাতি সমাজৰ হাজাৰ বছৰৰ ইতিহাস, পৰিচয়, আৰু অস্তিত্ব। যে চৰকাৰে এই শব্দ তিনিটাক নিৰ্বাচনী স্লোগান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিলে, সেই একেটা চৰকাৰে ক্ষমতাত থাকি এই মাটিখিনি পুঁজিপতিৰ হাতত তুলি দিছে। এয়া কেৱল আদৰ্শগত বিশ্বাসঘাতকতা নহয় — ই সাংবিধানিক অপৰাধ, কাৰণ ষষ্ঠ তফচিলৰ সুৰক্ষা ভংগ কৰা হৈছে।

মিকিৰ বামুনিৰ কৃষকৰ পথাৰত বুলডোজাৰ চলাৰ পাঁচ বছৰ পিছতো কৃষক ভূমিহীন, চাকৰিহীন। কাৰ্বি আংলঙৰ জনজাতি পৰিয়ালে নিজৰ খেতিমাটিৰ সলনি পাইছে চেক — কেইজনে ২ লাখ, কেইজনে ১৫ লাখ, কিন্তু ৰাতি ১২ বজাত দিয়া — যেন এক পৰিকল্পিত কেলেংকাৰিৰ অংশ। ডিমা হাচাওত “জনশূন্য মাটি” বুলি দখল কৰা ৩,০০০ বিঘাত প্ৰকৃততে মানুহৰ ঘৰ আছিল। এই প্ৰতিটো ঘটনাই এক সত্য প্ৰকাশ কৰে — এই চৰকাৰৰ কাছত জনজাতিৰ মাটি কেৱল বিনিয়োগৰ সুযোগ।

“তেজ দিম, মাটি নিদিও” — জনজাতিৰ ছাত্ৰনেতাৰ এই শপথত এখন জাতিৰ আত্মসম্মান, এখন জনগোষ্ঠীৰ অস্তিত্বৰ সংগ্ৰামৰ কণ্ঠস্বৰ আছে। আৰু যি মহিলাসকলে কৈছে — “অৰুণোদয় নালাগে, মাটি এৰি নিদিওঁ” — তেওঁলোক চৰকাৰী আঁচনিৰ প্ৰতি বীতশ্ৰদ্ধ নহয়, তেওঁলোক কেৱল এটাই কথা বুজিছে — মাটি নথকিলে কোনো আঁচনিয়েই আত্মসম্মানেৰে জীয়াই থকাৰ নিশ্চয়তা দিব নোৱাৰে।

পিতৃপুৰুষৰ মাটি কেৱল কৃষিভূমি নহয় — ই পৰিচয়ৰ ভূমি, সংস্কৃতিৰ ভূমি, অস্তিত্বৰ ভূমি। যে ৰাজনীতিয়ে ভোট বিচাৰে “জাতি মাটি ভেটি”ৰ নামেৰে, সেই ৰাজনীতি যদি শাসনত আহি “পুঁজিপতিৰ মাটি ভেটি” গঢ়ে, তেন্তে সেয়া প্ৰতিশ্ৰুতিৰ মৃত্যু নহয় — সেয়া গণতন্ত্ৰৰ প্ৰতি বিশ্বাসঘাতকতা।

তথ্যসূত্ৰ আৰু সম্পাদকৰ টোকা

এই সম্পাদকীয়ত ব্যৱহৃত তথ্য Outlook India, The New Humanitarian, People’s Democracy, The Wire, NE Now News, Sentinel Assam, Assam Times, Land Conflict Watch, CJP (Citizens for Justice and Peace), EJAtlas, Syllad, আৰু Dailyhunt-ৰ প্ৰকাশিত তদন্তমূলক প্ৰতিবেদন আৰু বিশ্লেষণৰ পৰা সংকলিত। ক্ষেত্ৰীয় প্ৰতিবেদন, ন্যায়ালয়ৰ নথিপত্ৰ, আৰু জনজাতি সংগঠনৰ স্মাৰকপত্ৰও সূত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

এই সম্পাদকীয়ত প্ৰকাশিত মতামত ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণ আৰু সামাজিক সমালোচনাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা — এয়া কোনো বিশেষ দল বা ব্যক্তিৰ প্ৰচাৰ নহয়। জনজাতিৰ মাটি আৰু সাংবিধানিক অধিকাৰৰ সুৰক্ষাৰ স্বাৰ্থতেই এই লেখা।