গুৱাহাটীক “Purple City” হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ চৰকাৰী ঘোষণা নিঃসন্দেহে এক নতুন নগৰ-ব্ৰেণ্ডিংৰ প্ৰয়াস। বিশেষকৈ বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক সমাজ আৰু সামাজিক সচেতনতা বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত ‘পাৰ্পল’ (বেঙুনীয়া) ৰঙৰ এক বিশ্বজনীন প্ৰতীকী মূল্য আছে। কিন্তু প্ৰশ্নটো হ’ল—এখন চহৰৰ মুখত নতুন ৰং সানিবলৈ যোৱাৰ আগতে সেই চহৰৰ জ্বলন্ত মৌলিক সমস্যাবোৰ সমাধান কৰাটো অধিক জৰুৰী নহয়নে?
গুৱাহাটীৰ সাধাৰণ নাগৰিকৰ বাবে বৰ্তমান আটাইতকৈ ডাঙৰ সমস্যা কোনো ৰঙৰ অভাৱ নহয়; সমস্যাটো হৈছে প্ৰতিবছৰে হোৱা ক্ৰমবৰ্ধমান কৃত্ৰিম বান, তীব্ৰ খোৱাপানীৰ সংকট, ভগ্ন নলা-ব্যৱস্থা, অপৰিকল্পিত নগৰায়ন আৰু দীৰ্ঘদিন ধৰি অৱহেলিত ভৰলু-বাহিনী নদীৰ দুৰ্দশা। এনে পৰিস্থিতিত “Purple City”ৰ দৰে প্ৰতীকী পদক্ষেপক লৈ বহু নাগৰিকৰ মনত স্বাভাৱিকভাৱে প্ৰশ্ন উত্থাপিত হৈছে—চৰকাৰৰ আচল অগ্ৰাধিকাৰ ক’ত?
গুৱাহাটীৰ প্ৰকৃত সংকট: কৃত্ৰিম বানৰ অভিশাপ আৰু জীৱন হেৰুওৱাৰ কৰুণ বাস্তৱতা
বৰষুণ নামিলেই গুৱাহাটীৰ বহু অঞ্চল পানীৰ তলত ডুব যোৱা এক পৰিচিত দৃশ্য। জি এছ ৰোড, অনিল নগৰ, নৱীন নগৰ, চিড়িয়াখানা অঞ্চল, হাতীগাঁও, ৰুক্মিণীগাঁও আদিকে ধৰি বহু এলেকাত সামান্য বৰষুণতেই পথ-ঘাট মহাসাগৰলৈ পৰিণত হয়। কিন্তু এতিয়া এই বান কেৱল যান-জঁট বা জলবন্দীত্বৰ মাজতে আৱদ্ধ হৈ থকা নাই, ই গুৱাহাটীৰ বুকুলৈ কঢ়িয়াই আনিছে তীব্ৰ ত্ৰাস আৰু মৃত্যু।
বিগত বানৰ বিভীষিকা: কৃত্ৰিম বান আৰু ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বিদ্যুৎস্পৃষ্ট তথা মুকলি নলাত পৰি কেইবাজনো কিশোৰ আৰু নাগৰিকে অকালতে প্ৰাণ হেৰুৱাবলগীয়া হৈছে। পথৰ একাঠু পানী আৰু উন্মুক্ত নলাই মহানগৰীখনক এক মৃত্যুকূপলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। কোটি কোটি টকাৰ আঁচনি ঘোষণা কৰা হৈছে যদিও নাগৰিকৰ জীৱনৰ নিৰাপত্তা আজিও সুনিশ্চিত হোৱা নাই। এজন নাগৰিকে চৰকাৰৰ ওচৰত প্ৰথমে বিচাৰে সুৰক্ষিত পথ, জীয়াই থকাৰ অধিকাৰ আৰু সুস্থ পৰিবেশ; কোনো বিশেষ ৰঙৰ নগৰ পৰিচয় নহয়।
ত্ৰিমূৰ্তিৰ সংঘাত: GMDA, GMC আৰু PwD-ৰ মাজত সমন্বয়ৰ অভাৱ
গুৱাহাটীৰ জলনিকাশী আৰু উন্নয়ন ব্যৱস্থা আটাইতকৈ বেছি থৰক-বৰক হৈ পৰিছে ইয়াৰ তদাৰকী সংস্থাসমূহৰ মাজত থকা চৰম সমন্বয়হীনতাৰ বাবে। গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ (GMDA), গুৱাহাটী পৌৰ নিগম (GMC) আৰু গড়কপ্তানী বিভাগ (PwD)—এই তিনিওটা প্ৰধান বিভাগৰ মাজত কোনো ধৰণৰ সুবিন্যস্ত সহযোগিতা দেখিবলৈ পোৱা নাযায়।
- দায়ী কোন? বাৰিষা অহাৰ আগে আগে কোনটো নলা কোনে খান্দিব বা চাফা কৰিব, তাক লৈ বিভাগকেইটাৰ মাজত প্ৰায়ে বোকা ছটিওৱাৰ খেল চলে।
- অপৰিকল্পিত কাম: PwD-য়ে পথ সাজে যদিও জলনিকাশীৰ বাবে GMC বা GMDA-ৰ সৈতে কোনো বৈজ্ঞানিক পৰিকল্পনা নকৰে। একেদৰে GMDA-ৰ মাষ্টাৰ প্লেনৰ সৈতে GMC-ৰ কাৰ্যসূচীৰ কোনো মিল নাথাকে।
- নাগৰিকৰ হাৰাশাস্তি: এই তিনি শক্তিৰ সমন্বয়হীনতা আৰু “দোষ জাপি দিয়াৰ” ৰাজনীতিৰ বাবেই চহৰখনৰ নলা-নৰ্দমাবোৰ একো একোটা স্থায়ী সমস্যা হৈয়েই ৰৈ গ’ল।
জাইকা (JICA) আঁচনিৰ ব্যৰ্থতা: এটুপি খোৱাপানীৰ বাবে হাহাকাৰ
দেশৰ অন্যতম দ্ৰুত বিকাশশীল মহানগৰ বুলি দাবী কৰা গুৱাহাটীৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বিড়ম্বনাটো হৈছে খোৱাপানীৰ সংকট। একবিংশ শতিকাৰ এই সময়ছোৱাতো মহানগৰীৰ অধিকাংশ পৰিয়ালে আজিও নিয়মীয়া বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ সুবিধাৰ পৰা বঞ্চিত। চহৰবাসীৰ এই জল-সংকট দূৰ কৰিবলৈকে জাপান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা সংস্থা বা জাইকা (JICA)-ৰ অৰ্থসাহায্যত বৃহৎ পৰিসৰৰ খোৱাপানী যোগান প্ৰকল্প হাতত লোৱা হৈছিল।
কিন্তু দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে, এই জাইকা আঁচনি গুৱাহাটীৰ ইতিহাসত এক মন্থৰ আৰু ব্যৰ্থ প্ৰকল্পৰ অন্যতম উদাহৰণ হৈ পৰিছে।
- বছৰৰ পিছত বছৰ অতিক্ৰম: এক দশকতকৈও অধিক সময় পাৰ হৈ যোৱাৰ পিছতো এই প্ৰকল্পৰ কাম সম্পূৰ্ণ নহ’ল।
- পথ ধ্বংস আৰু দুৰ্ঘটনা: পানীৰ পাইপ বহুৱাবৰ বাবে চহৰৰ সুন্দৰ পথসমূহ খান্দি লণ্ডভণ্ড কৰা হ’ল, যাৰ ফলত ধূলি আৰু দুৰ্ঘটনা বৃদ্ধি পালে। বহু ঠাইত নিম্নমানৰ কামৰ বাবে পাইপ ফাটি কৃটিম বানৰো সৃষ্টি হ’ল।
- ব্যৰ্থতাৰ পৰিণতি: আজিও হাজাৰ হাজাৰ পৰিয়ালে ব্যক্তিগত বোৰৱেল, চৰা দামৰ টেংকাৰ বা আন ফিল্টাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হৈছে, আনহাতে ভূ-গৰ্ভস্থ পানী ব্যৱহাৰৰ ফলত ফ্ল’ৰাইড আৰু আৰ্চেনিকৰ বিপদ বাঢ়ি গৈছে।
ভৰলু আৰু বাহিনী: মৃতপ্ৰায় নদীৰ কৰুণ কাহিনী
এসময়ত গুৱাহাটীৰ প্ৰাকৃতিক জলনিষ্কাশনৰ প্ৰধান জীৱনধাৰা বহন কৰা ভৰলু আৰু বাহিনী নদী আজি একো একোটা বৃহৎ নলা হিচাপেই পৰিগণিত। বৰষুণৰ পানী নিষ্কাশনৰ মূল পথসমূহ পলিমাটি, প্লাষ্টিক আৰু আৱৰ্জনাৰে ভৰি পৰিছে।
বছৰে বছৰে ‘ডিচিল্টিং’ বা পলি অপসাৰণৰ কথা কোৱা হয়, টেণ্ডাৰ হয়, কোটি টকাৰ বাজেট ঘোষণা হয়; কিন্তু বাস্তৱত ফলাফল নগণ্য। এই দুই নদীৰ বৈজ্ঞানিক পুনৰুজ্জীৱন অবিহনে গুৱাহাটীৰ বান সমস্যা সমাধানৰ কথা কল্পনাও কৰিব নোৱাৰি।
প্ৰতীকী ৰাজনীতি বনাম বাস্তৱ উন্নয়ন
ভাৰতৰ বিভিন্ন চহৰত সাম্প্ৰতিক বছৰবোৰত বিভিন্ন “থিম চিটি” বা “ব্ৰেণ্ডেড চিটি”ৰ ধাৰণা দেখা গৈছে। কিন্তু নগৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, যিকোনো নগৰ-ব্ৰেণ্ডিং সফল হ’বলৈ হ’লে প্ৰথমে চহৰখনৰ মৌলিক নাগৰিক সুবিধা শক্তিশালী হ’ব লাগিব।
এখন চহৰক Purple City, Smart City বা Heritage City বুলি ঘোষণা কৰিলেই নাগৰিকৰ দৈনন্দিন দুৰ্দশাবোৰ আঁতৰ নহয়। বৰং মৌলিক সমস্যাবোৰ সমাধান নকৰাকৈ এনে প্ৰতীকী পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিলে নাগৰিকৰ মাজত হতাশা আৰু ক্ষোভ বৃদ্ধি পোৱাৰহে আশংকা থাকে।
চৰকাৰলৈ গুৱাহাটীবাসীৰ স্পষ্ট বাৰ্তা
গুৱাহাটীক অধিক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক, সুন্দৰ আৰু আধুনিক নগৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য নিশ্চয় প্ৰশংসনীয়। কিন্তু সেই লক্ষ্যৰ প্ৰথম ধাপ হ’ব লাগিব—
- কৃত্ৰিম বানৰ স্থায়ী আৰু বৈজ্ঞানিক সমাধান (যাতে কোনো নাগৰিকে অকালতে প্ৰাণ হেৰুৱাব নালাগে)।
- GMDA, GMC আৰু PwD-ৰ মাজত একক সমন্বয় সমিতি গঠন কৰি কামৰ জবাবদিহিতা নিশ্চিত কৰা।
- জাইকা (JICA) আঁচনিৰ জৰুৰী পৰ্যালোচনা আৰু ক্ষিপ্ৰতাৰে ঘৰে ঘৰে বিশুদ্ধ খোৱাপানী যোগান।
- ভৰলু আৰু বাহিনী নদীৰ প্ৰকৃত পুনৰুদ্ধাৰ আৰু অবৈজ্ঞানিক দখল উচ্ছেদ।
- অপৰিকল্পিত নগৰায়নৰ ওপৰত কঠোৰ আইনী নিয়ন্ত্ৰণ।
গুৱাহাটীবাসীয়ে কোনো ৰঙৰ বিৰোধিতা কৰা নাই। কিন্তু তেওঁলোকৰ স্পষ্ট দাবী—চহৰখনক প্ৰথমে বাসযোগ্য, পৰিষ্কাৰ, সুৰক্ষিত আৰু পানী-সমস্যাৰ পৰা মুক্ত কৰি তুলক। তাৰ পিছত পাৰ্পল, ব্লু বা গ্ৰীণ—যি কোনো পৰিচয়েই স্বাভাৱিকভাৱে আমাৰ বাবে গৌৰৱৰ বিষয় হ’ব।
এখন নগৰৰ প্ৰকৃত সৌন্দৰ্য্য কেৱল তাৰ দেৱালত লগোৱা ৰঙীন ব্ৰেণ্ডিঙত নাথাকে; তাৰ সৌন্দৰ্য্য সোমাই থাকে বাৰিষাৰ শুকান সুৰক্ষিত পথত, পৰিষ্কাৰ নদীত, সুস্থ পৰিবেশত আৰু এটুপি বিশুদ্ধ খোৱাপানী পাই সন্তুষ্ট হোৱা প্ৰতিজন নাগৰিকৰ মুখত। কাৰণ শেষ পৰ্যন্ত গুৱাহাটীবাসীৰ বাবে প্ৰশ্নটো অতি সৰল—
“আমাক প্ৰথমে এটা সুস্থ আৰু বাসযোগ্য গুৱাহাটী দিয়ক; তাৰ পিছত যিকোনো ৰঙেৰে সজাই তোলক।”
