উপকাৰৰ “মেৰে দেশ কি ধৰতি“ৰ পৰা “দ্য কেৰলা ষ্টোৰি“লৈ — বলিউডৰ জাতীয়তাবাদ এক বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে পাৰ হৈছে। আগতে দেশপ্ৰেম মানে আছিল একতাৰ গান, এতিয়া দেশপ্ৰেম মানে “খলনায়ক সদায় মুছলমান”। ইতিহাসৰ বিকৃতি, ধাৰ্মিক ঘৃণা, আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ সমৰ্থন — এই তিনিৰ মিশ্ৰণেৰেই তৈয়াৰ হৈছে আধুনিক বলিউডৰ বাণিজ্যিক সূত্ৰ।
১৯৫৭ চন। মেহবুব খানে নিৰ্মাণ কৰিলে “মাদাৰ ইণ্ডিয়া” — এখন চলচ্চিত্ৰ য’ত এগৰাকী হিন্দু মহিলাৰ মাজেৰে সমগ্ৰ ভাৰতমাতৃৰ প্ৰতীক দেখুৱাইছিল। সেই চলচ্চিত্ৰৰ পৰিচালক মেহবুব খান আছিল মুছলমান। নায়িকা নাৰ্গিছ — মুছলমান। তথাপিও সেই চলচ্চিত্ৰ আৰু তাৰ দেশপ্ৰেমী আবেদন কোনো ধৰ্মৰ নাম নল’লে।
আৰু ২০২৩ চন – “দ্য কেৰলা ষ্টোৰি” নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰ দাবী কৰিলে ৩২,০০০ হিন্দু আৰু খ্ৰিষ্টান মহিলাক ইছলামলৈ জোৰকৈ ধৰ্মান্তৰিত কৰা হৈছে আৰু ISIS-ত পঠিওৱা হৈছে। সত্যটো হ’ল — সংখ্যাটো আছিল তিনিজন। ইজৰাইলৰ আন্তৰ্জাতিক চলচ্চিত্ৰ উৎসৱৰ প্ৰধান বিচাৰক, পৰিচালক নাদাভ লেপিডে ২০২২ চনত “দ্য কাশ্মীৰ ফাইলছ”ক “জঘন্য প্ৰচাৰ চলচ্চিত্ৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল। দুখনেই বক্স অফিচত বিশাল ব্যৱসায় কৰিলে।
এই দুটা ঘটনাই বলিউডৰ এক মৌলিক পৰিৱৰ্তন উন্মোচন কৰে — যেতিয়া ৰূপালী পৰ্দাই গেৰুৱা ৰঙৰ আৱৰণ ল’লে।
₹৩৪২ কোটিদ্য কাশ্মীৰ ফাইলছৰ বক্স অফিচ সংগ্ৰহ, ২০২২ — ₹৭ কোটি বাজেটৰ বিপৰীতে
₹২৫০ কোটি+দ্য কেৰলা ষ্টোৰিৰ বক্স অফিচ — ৩২,০০০ৰ দাবী, প্ৰকৃত সংখ্যা মাত্ৰ ৩ জন
৬৫%২০১৯-২৪ৰ শীৰ্ষ ১০ হিন্দী চলচ্চিত্ৰত মুছলমান বা পাকিস্তান প্ৰতিপক্ষ হিচাপে দেখুৱা হৈছে
২০১৪ পৰবৰ্তীমোদী-যুগৰ পিছত হিন্দুত্ববাদী আখ্যানৰ চলচ্চিত্ৰৰ সংখ্যা আৰু বক্স অফিচ দুয়োটাই নতুন উচ্চতাত
উপকাৰৰ যুগ: যেতিয়া দেশপ্ৰেম একতাৰ গান আছিল
ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ স্বৰ্ণযুগ বুলি কোৱা ১৯৫০-১৯৮০ দশকত বলিউডৰ দেশপ্ৰেম সত্যিকাৰ অৰ্থত সেকুলাৰ আৰু সকলোক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আছিল। ১৯৫৭ত মেহবুব খানৰ “মাদাৰ ইণ্ডিয়া” (নিৰ্মাতা: মুছলমান, নায়িকা: মুছলমান) অস্কাৰৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। ১৯৬০ত কে আছিফৰ “মুগল-ই-আজম” এক হিন্দু-মুছলমান প্ৰেমৰ কাহিনী — হিন্দু-মুছলমান একতাৰ সাংস্কৃতিক প্ৰতীক।
মনোজ কুমাৰৰ “উপকাৰ” (১৯৬৭) আৰু “ক্ৰান্তি” (১৯৮১) — এই চলচ্চিত্ৰবোৰত দেশপ্ৰেম মানে আছিল কৃষক, শ্ৰমিক, সৈনিকৰ বলিদান — কোনো ধৰ্মৰ প্ৰতীক নহৈ। ৰাজকপূৰৰ “জিছ দেশ মে গঙ্গা বহতি হৈ” (১৯৬০), “শ্বহীদ” (১৯৬৫), “পূৰব আৰু পশ্চিম” (১৯৭০) — এই সকলো চলচ্চিত্ৰই একেটা বাৰ্তা বহন কৰিছিল: ভাৰত সকলো ধৰ্ম, ভাষা আৰু সম্প্ৰদায়ৰ।
সোণালী যুগৰ দেশপ্ৰেমী চলচ্চিত্ৰ — ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ উদাহৰণ
মাদাৰ ইণ্ডিয়া (১৯৫৭): পৰিচালক মেহবুব খান (মুছলমান)। ভাৰতমাতৃৰ প্ৰতীকী কাহিনী — ধৰ্মৰ কোনো উল্লেখ নাই।
মুগল-ই-আজম (১৯৬০): মুছলমান সম্ৰাট, হিন্দু নৰ্তকী — প্ৰেমৰ মানৱীয় কাহিনী। আজিও ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মুকুট মণি।
উপকাৰ (১৯৬৭): কৃষক-সৈনিকৰ সংযোগ। “মেৰে দেশ কি ধৰতি” গীতে কোনো জাতি বা ধৰ্মৰ নাম নল’লে।
গৰম হাৱা (১৯৭৩): দেশভাগৰ যন্ত্ৰণাত মুছলমান পৰিয়ালৰ মানৱীয় কাহিনী — ভাৰতৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ মহান দলিল।
ক্ৰান্তি (১৯৮১): ব্ৰিটিছ বিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ কাহিনী। খলনায়ক ব্ৰিটিছ — মুছলমান বা পাকিস্তান নহয়।
২০১৪ পৰবৰ্তী পৰিৱৰ্তন: তুলনামূলক বিশ্লেষণ
২০১৪ চনত নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ নেতৃত্বত বিজেপিয়ে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ পিছৰ পৰা বলিউডত এক মৌলিক পৰিৱৰ্তন আহিছে। আকাডেমিক গৱেষণা (Tandfonline, ২০২৫) আৰু SOAS (London)-ৰ গৱেষক মেঘনা শৰ্মাই তিনি মাহৰ মুম্বাই ক্ষেত্ৰ-গৱেষণাৰ পিছত উপসংহাৰত কৈছে — RSS-বিজেপিৰ “হিন্দুত্ব পৰিবাৰ”ই বলিউডত সুপৰিকল্পিতভাৱে গেৰুৱাকৰণ (Saffronization) কৰিছে।
আগৰ বলিউড (১৯৫০-২০১০)
- মুছলমান পৰিচালক, অভিনেতা — জনপ্ৰিয় তাৰকা
- ধৰ্মনিৰপেক্ষ আখ্যান — সকলো ধৰ্মই সমান মৰ্যাদাত
- ঐতিহাসিক চলচ্চিত্ৰত ইতিহাস-ভিত্তিক বিষয়বস্তু
- খলনায়ক: ব্ৰিটিছ উপনিৱেশবাদী, দুৰ্নীতিবাজ নেতা, জমিদাৰ
- দেশপ্ৰেম = সকলো নাগৰিকৰ সংযুক্ত পৰিচয়
- ৰাষ্ট্ৰৰ বহুত্ববাদ আৰু বৈচিত্ৰ্যৰ উদযাপন
বৰ্তমানৰ বলিউড (২০১৪-২০২৬)
- মুছলমান অভিনেতাক সংকুচিত ভূমিকা, সামাজিক চাপ
- খলনায়ক: মুগল শাসক, পাকিস্তান, ইছলামিক মৌলবাদী
- ইতিহাসৰ বিকৃতি — সাম্প্ৰদায়িক উদ্দেশ্যত
- প্ৰধানমন্ত্ৰী, ৰাজ্য চৰকাৰৰ সৰাসৰি চলচ্চিত্ৰ সমৰ্থন
- কৰ মুক্তি, বিনামূলীয়া দৰ্শন — নিৰ্বাচনী সমাৱেশত প্ৰদৰ্শন
- সমালোচনামূলক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাক “দেশদ্ৰোহী” অভিহিত
Case study: চলচ্চিত্ৰ, দাবী, আৰু বাস্তৱতা
| চলচ্চিত্ৰ | বক্স অফিচ | চলচ্চিত্ৰত দাবী / চিত্ৰণ | বাস্তৱতা / সমালোচনা |
|---|---|---|---|
| The Kashmir Files (২০২২) | ₹৩৪২ কোটি | কাশ্মীৰী হিন্দু পণ্ডিতৰ ওপৰত ইছলামিক নৰসংহাৰ — সম্পূৰ্ণ “সত্য” বুলি দাবী | ইজৰাইলৰ বিচাৰক নাদাভ লেপিডে “জঘন্য প্ৰচাৰ” বুলি অভিহিত কৰে। PM মোদীয়ে প্ৰকাশ্যে সমৰ্থন জনালে। |
| The Kerala Story (২০২৩) | ₹২৫০ কোটি+ | ৩২,০০০ হিন্দু-খ্ৰিষ্টান মহিলা জোৰকৈ ধৰ্মান্তৰিত হৈ ISIS-ত যোগ দিলে | প্ৰকৃত সংখ্যা মাত্ৰ তিনিজন। দুটা ৰাজ্যত নিষিদ্ধ। তিনিটা BJP ৰাজ্যত কৰ মুক্তি। নিৰ্বাচনী সভাত প্ৰদৰ্শনৰ নিৰ্দেশ। |
| Tanhaji (২০২০) | ₹৩৬৯ কোটি | শিৱাজী মহাৰাজ “হিন্দু স্বৰাজ” প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে যুদ্ধ কৰিছিল | ঐতিহাসিকসকলৰ মতে শিৱাজীৰ সেনাত বহু মুছলমান সেনাপতি আছিল। তেওঁ “হিন্দু স্বৰাজ” নহৈ “হিন্দৱী স্বৰাজ” (সকলো ভাৰতবাসীৰ স্বশাসন) বিচাৰিছিল। |
| Chhaava (২০২৫) | ₹৮৫০ কোটি+ | ছত্ৰপতি সম্ভাজী মহাৰাজ বনাম ঔৰংজেব — হিন্দু-মুছলমান সংঘাতৰ ৰূপ | মহাৰাষ্ট্ৰৰ নাগপুৰত VHP-বজৰং দলৰ সহিংস প্ৰতিবাদ, ঔৰংজেবৰ সমাধি ভাঙিবলৈ দাবী। মুখ্যমন্ত্ৰী ফড়ণৱীছ স্বীকাৰ কৰিলে চলচ্চিত্ৰে সাম্প্ৰদায়িক উত্তেজনা বঢ়াইছে। |
| Article 370 (২০২৪) | ₹১৫০ কোটি+ | অনুচ্ছেদ ৩৭০ বাতিলৰ মোদী চৰকাৰৰ সিদ্ধান্তৰ উদযাপন | সমালোচকে “তথ্যগতভাৱে ভুল” আৰু “চৰকাৰৰ পক্ষে প্ৰচাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছে। PM মোদীয়ে প্ৰকাশ্যে প্ৰশংসা কৰিছে। |
| Uri: The Surgical Strike (২০১৯) | ₹৩৪৩ কোটি | ভাৰতৰ পাকিস্তানত সামৰিক অভিযানৰ উদযাপন | সামৰিক অভিযানৰ বহু তথ্য বিতৰ্কিত। সংসদত বিৰোধীয়ে “প্ৰচাৰ” বুলি অভিযোগ আনিছে। |
গৱেষণাৰ কথা: শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশ্লেষণ
আন্তৰ্জাতিক গৱেষণা কি কয়
Tandfonline গৱেষণাপত্ৰ (২০২৫): “এই চলচ্চিত্ৰবোৰ কাল্পনিক হ’লেও, সামাজিক জনমত গঠনত, মুছলমানৰ প্ৰতি সন্দেহ স্বাভাৱিক কৰাত, আৰু হিন্দু জাতীয়তাবাদী মতাদৰ্শ শক্তিশালী কৰাত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে।”
SOAS London (মে’ ২০২৪): মুম্বাইত ৩ মাহৰ ক্ষেত্ৰ-গৱেষণাৰ পিছত সিদ্ধান্ত — RSS-বিজেপি পৰিবাৰে বলিউডত গেৰুৱাকৰণ কৰিছে। বলিউড ভাৰতৰ “চফট পাৱাৰ” আৰু জাতীয় পৰিচয়ৰ সংজ্ঞা নিৰ্মাণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
New Lines Magazine গৱেষণা (আগষ্ট ২০২৪): “মুম্বাই — ঐতিহাসিকভাৱে বহু ধৰ্মৰ মিলনস্থল — য’ত এতিয়া মুছলমানে ভাড়া ঘৰ নাপায়। এই বাস্তৱতা বলিউডৰ সাম্প্ৰতিক প্ৰৱণতাৰ সৈতে বিচ্ছিন্ন নহয়।”
Fox News বিশ্লেষণ (মাৰ্চ ২০২৪): “বলিউড এক শতাব্দীতকৈ বেছি সময় ধৰি ভাৰতক একত্ৰিত কৰিছিল। সেই সংস্কৃতি এতিয়া হুমকিত।”
“যেতিয়া এখন চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগে বহু-ধৰ্মীয় বিশ্বদৃষ্টিৰ স্মৃতি আৰু অভিজ্ঞতা জীয়াই ৰাখে, তেতিয়া ই হিন্দু জাতীয়তাবাদী আখ্যানৰ বাবে অনুকূল নহয়।”— ড° ৰৱীনা মজুমদাৰ, চলচ্চিত্ৰ গৱেষক, The Star-ক দিয়া সাক্ষাৎকাৰত, ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬
ইতিহাসৰ বিকৃতি: কেনেকৈ পৰ্দাই ভুল ইতিহাস শিকায়
বলিউডৰ বৰ্তমান প্ৰৱণতাৰ সবচেয়ে উদ্বেগজনক দিশ হ’ল ইতিহাসৰ পৰিকল্পিত বিকৃতি। “বাজিৰাও মস্তানি”ৰ পৰা “পানিপট”লৈ — প্ৰায় প্ৰতিটো ঐতিহাসিক চলচ্চিত্ৰৰ সূত্ৰ একেটাই: এজন মহিমান্বিত হিন্দু নায়ক, এজন দিয়াস্বৰূপ মুছলমান খলনায়ক, আৰু একটা ধৰ্মীয় সংঘাতৰ আখ্যান।
কিন্তু প্ৰকৃত ইতিহাস ভিন্ন। বাজিৰাও প্ৰথমে মুগল বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল মাৰাঠা আধিপত্যৰ বাবে — হিন্দু ৰাজৰ বাবে নহয়। শিৱাজী মহাৰাজৰ সেনাত হজৰত খান, দৌলত খান, সিদ্দি ইব্ৰাহিমৰ দৰে মুছলমান সেনাপতি আছিল। সম্ভাজী মহাৰাজে কাফিৰ কিলাত আশ্ৰয় লোৱা মুছলমান ধৰ্মগুৰুক সুৰক্ষা দিছিল।
চলচ্চিত্ৰবোৰৰ প্ৰতিটোৰ কাহিনী প্ৰায় একেই — এটা গৌৰৱময় যুদ্ধ, সদায় “মুছলমান” প্ৰতিপক্ষৰ বিৰুদ্ধে। The Logical Indian-ৰ গৱেষণা মতে, “এই ‘ইতিহাস’বোৰ জ্ঞানী-সচেতনসকলৰ কাছত হাস্যকৰ হ’লেও, ক্ৰমবৰ্ধমান ভাৰতীয় দৰ্শক শ্ৰেণীৰ মাজত যিসকলে এইবোৰ হিন্দুত্ব-অনুপ্ৰাণিত কল্পনাক কঠিন সত্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে — তেওঁলোকৰ বাবে ই ভয়াৱহভাৱে প্ৰভাৱশালী।”
ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতা: যেতিয়া চৰকাৰেই চলচ্চিত্ৰ প্ৰচাৰ কৰে
ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ত PM মোদীয়ে নিজেই “আৰ্টিকেল ৩৭০” চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰশংসা কৰিছে। “দ্য কেৰলা ষ্টোৰি” নিৰ্বাচনী সভাত দেখুৱাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। কেইবাখনো বিজেপি-শাসিত ৰাজ্যই এই চলচ্চিত্ৰবোৰত কৰ মুক্তি দিছিল। এয়া কেৱল চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়ৰ কথা নহয় — ই ৰাষ্ট্ৰৰ সুস্পষ্ট মতাদৰ্শগত সহায়তাৰ চিহ্ন।
অন্যহাতে, সমালোচনামূলক চলচ্চিত্ৰবোৰে ভিন্ন পৰিণতি পাইছে। অনুভৱ চিনহাৰ “ভীড়” (২০২৩) — যিখনত COVID লকডাউনত পৰিযায়ী শ্ৰমিকৰ যন্ত্ৰণাৰ সৎ চিত্ৰণ আছিল — মুক্তিৰ আগতেই প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান আতৰি গৈছিল। ৰাহুল ব্যানাৰ্জীৰ “তিছ” (Tees) — যিখনত ২০৪২ চনত মুছলমানক “স্ক’ৰ”ৰ ভিত্তিত পৰিচালনা কৰা এক ডিষ্টপিয়ান ভৱিষ্যত দেখুৱা হৈছিল — Netflix কমিউনেল উত্তেজনাৰ ভয়ত মুক্তি নিদিলে।
প্ৰতিৰোধৰ কণ্ঠস্বৰ: কিছু আশা
২০২৬ চনৰ “ইক্কিছ” চলচ্চিত্ৰই ১৯৭১ৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ পটভূমিত এক ভিন্ন আখ্যান উপস্থাপন কৰিছে — যুদ্ধক মহিমান্বিত নকৰি ইয়াৰ মানৱীয় মূল্য দেখুৱাইছে। চলচ্চিত্ৰখনত পাকিস্তানী ব্ৰিগেডিয়াৰ জান মহম্মদ নিচাৰক এক বাস্তৱ চৰিত্ৰৰ ভিত্তিত মানৱীয় দৃষ্টিভংগীৰে চিত্ৰণ কৰা হৈছে। এনে চলচ্চিত্ৰই আশাৰ ৰেখা দেখুৱায়।
সুধীৰ মিশ্ৰাৰ “আফৱাহ” — য’ত এজন মুছলমান ব্যক্তিয়ে এগৰাকী ছোৱালীক সহায় কৰিবলৈ গৈ হিন্দুত্ববাদী ট্ৰ’লৰ “লভ জিহাদ” অভিযোগৰ বলি হয়। এনে চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাসকল এতিয়াও আছে — কিন্তু তেওঁলোকৰ চলচ্চিত্ৰই বক্স অফিচত ধুমধামেৰে মুক্তি নাপায়, প্ৰতিষ্ঠানৰ সমৰ্থনো নাপায়।
এখন চলচ্চিত্ৰ কেৱল বিনোদন নহয় — ই এখন সমাজৰ আত্মপৰিচয়ৰ দাপোণ। যেতিয়া সেই দাপোণে এখন বিভক্ত সমাজৰ ছবি দেখুৱায়, আৰু যেতিয়া সেই বিভাজনে বাস্তৱত হিংসাৰ ৰূপ লয় — যেনে “ছাৱা” মুক্তিৰ পিছত নাগপুৰত — তেতিয়া প্ৰশ্নটো কেৱল চলচ্চিত্ৰৰ মান সম্পৰ্কে নহয়, ই সমাজৰ অস্বাস্থ্যকৰ ভৱিষ্যতৰ বিষয়ে।
মাদাৰ ইণ্ডিয়াৰ মেহবুব খান, মুগল-ই-আজমৰ কে আছিফ, গৰম হাৱাৰ এম এছ চাৎথ্যু — এই মুছলমান পৰিচালকসকলে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ সেই গৌৰৱময় উত্তৰাধিকাৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল যাক আজি “গোল্ডেন এৰা” বুলি কোৱা হয়। আজিৰ পৰিৱেশত সেই একে পৰিচালকসকলে কি নিৰ্মাণ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন? অথবা তেওঁলোকে চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ সুযোগ পাই উঠিলেহেঁতেন নে?
সমাজৰ প্ৰতি বলিউডৰ দায়িত্ব আছে। বলিউডৰ প্ৰতি দৰ্শকৰো দায়িত্ব আছে। যেতিয়া এখন চলচ্চিত্ৰই ৩২,০০০ৰ সংখ্যাৰ মিথ্যা দাবী কৰে — আৰু দৰ্শকে সেই মিথ্যা পোষ্টাৰ-বিশ্বাসেৰে গ্ৰহণ কৰে — তেতিয়া সমাজ হেৰায় তাৰ সমালোচনামূলক দক্ষতা, যুক্তিবাদ, আৰু সত্যৰ প্ৰতি আগ্ৰহ।
উপকাৰৰ যুগত বলিউড মানুহক একত্ৰিত কৰিছিল — “মেৰে দেশ কি ধৰতি সোনা উগলে“ৰ গীতে কোনো ধৰ্মৰ নাম নলৈয়েই সকলোৰে চকু তিয়াইছিল। আজিৰ বলিউডে যদি দেশপ্ৰেমৰ নামেৰে ঘৃণা বিক্ৰি কৰে — তেন্তে তাৰ খাতিৰদাৰ কৰা প্ৰতিজন দৰ্শকে নিজকে এটাই প্ৰশ্ন কৰিব লাগে: এই দেশপ্ৰেম দেশকনাই শক্তিশালী কৰে, নে বিভক্ত? উত্তৰটো আপোনাৰ বিবেকতেই আছে — কোনো টিকটিৰ মূল্যতকৈ সেই বিবেকৰ মূল্য বহু বেছি।
তথ্যসূত্ৰ: Fox News (March 2024), SOAS London (May 2024), Tandfonline Academic Paper (2025), New Lines Magazine (August 2024), South China Morning Post (March 2025), Asia News Network / The Star (February 2026), The Logical Indian, Global Village Space, Academia.edu, JETIR Research Paper.
এই সম্পাদকীয়ত প্ৰকাশিত মতামত সাংস্কৃতিক বিশ্লেষণ আৰু মিডিয়া সমালোচনাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা। ই কোনো ধৰ্ম বা সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে নহয়, বৰং সমাজত ধৰ্মীয় বিভাজন সৃষ্টি কৰা যিকোনো মাধ্যমৰ বিৰুদ্ধে।
