অসমৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ৰ শেহতীয়া এক বিতৰ্কিত প্ৰস্তাৱে সমগ্ৰ ৰাজ্যজুৰি তোলপাৰ লগাইছে। ৰাজ্যখনত প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ১৫০ গৰাকী লোকে বন্য হস্তীৰ আক্ৰমণত প্ৰাণ হেৰুৱাবলগীয়া হোৱাৰ এক ভয়াৱহ পৰিস্থিতিৰ পটভূমিত চৰকাৰে ঐতিহ্যবাহী ‘মেলা চিকাৰ’ (Mela Sikar) প্ৰথাৰ বৈজ্ঞানিক পুনৰুজ্জীৱনৰ বাবে এক খচৰা (Standard Operating Procedure – SOP) প্ৰস্তুত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে। এই ঘোষণাৰ লগে লগেই বন্যপ্ৰাণ সংৰক্ষক আৰু ক্ষতিগ্ৰস্ত স্থানীয় সমাজৰ মাজত এক তীব্ৰ তৰ্ক-বিতৰ্কৰ সূত্ৰপাত ঘটিছে。
ইফালে, চৰকাৰে হাতীৰ আক্ৰমণত প্ৰাণ হেৰুওৱা ভুক্তভোগীৰ পৰিয়ালৰ এককালীন সাহায্য ৪ লাখ টকাৰ পৰা ৬ লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰাৰ আৰু ঘটনাৰ ৭২ ঘণ্টাৰ ভিতৰত এই ধন মুকলি কৰাৰ ঐতিহাসিক সিদ্ধান্ত লৈছে। কিন্তু প্ৰশ্ন হয়— অকল আৰ্থিক ক্ষতিপূৰণ আৰু পুৰণি চিকাৰ পদ্ধতিৰে এই জটিল জৈৱিক সংকতৰ স্থায়ী সমাধান সম্ভৱনে?
মেলা চিকাৰ কি? পৰম্পৰা আৰু চৰকাৰী যুক্তিবাদ
অসমৰ হাবিত তাহানিৰে পৰা হাতী ধৰা আৰু পোহ মনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক পৰম্পৰাগত কৌশল হ’ল মেলা চিকাৰ। ইয়াত প্ৰশিক্ষিত পোহনীয়া হাতী (কুঁকী হাতী) পিঠিত উঠি মাউত আৰু ফান্দীসকলে বন্য হাতী খেদি লৈ যায় আৰু লোহাৰ বা মৰাপাটৰ ফান্দেৰে বন্য হাতীক আবদ্ধ কৰে।
১৯৭২ চনৰ বন্যপ্ৰাণ সুৰক্ষা আইন (Wildlife Protection Act, 1972)ৰ কঠোৰ নিয়ম অনুসৰি পৰৱৰ্তী সময়ত এই চিকাৰ নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল। কিন্তু ২০২৬ বৰ্ষৰ জুলাই মাহত অসম বিধানসভাত বন মন্ত্ৰী জয়ন্ত মল্লবৰুৱাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে বনাঞ্চল বা সংৰক্ষিত এলেকাৰ বাহিৰত, যিবোৰ অনা-বনভূমিত হস্তী-মানুহৰ সংঘাত চৰম পৰ্যায় পাইছে, কেৱল সেইবোৰ নিৰ্দিষ্ট পকেটতহে বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অনুমোদন সাপেক্ষে ইয়াক প্ৰয়োগ কৰাৰ কথা ভবা হৈছে। চৰকাৰৰ মতে, তাহানিৰ দিনত এই চিকাৰ প্ৰথাই বন্য হস্তীৰ জনসংখ্যাৰ ভাৰসাম্য নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিছিল।
পৰিসংখ্যাৰ আইনাত হস্তী-মানুহৰ সংঘাত (Data-Driven Crisis)
শেহতীয়া তথ্য আৰু চৰকাৰী ৰেকৰ্ড অনুসৰি অসমত এই সংকটৰ ভয়াৱহতা তলৰ তালিকাত স্পষ্টকৈ দেখুওৱা হ’ল:
| সংকটৰ সূচক | বাৰ্ষিক গড় / তথ্যৰ উৎস |
| মানুহৰ মৃত্যু | প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ১৫০ জন |
| হাতীৰ মৃত্যুৰ কাৰণ | বিদ্যুৎস্পৃষ্ট কৰণ, ৰেল দুৰ্ঘটনা, বিষপ্ৰয়োগ |
| মুখ্য প্ৰভাৱিত জিলাসমূহ | বাক্সা, চিৰাং, ওদালগুৰি, শোণিতপুৰ, গোৱালপাৰা |
| নতুন চৰকাৰী সাহায্য | ₹৬ লাখ (পূৰ্বতে ৪ লাখ আছিল) |
এক উদ্বেগজনক তথ্য: বাসস্থান সংকোচন (Habitat Fragmentation) আৰু ঐতিহাসিক হস্তী কৰিডৰসমূহ বেদখল হোৱাৰ ফলতেই হাতীৰ জাকসমূহ খাদ্যৰ সন্ধানত গাঁৱলৈ ওলাই আহিবলৈ বাধ্য হৈছে।
সংৰক্ষণবাদী বনাম থলুৱা সমাজ: দুমুখীয়া তৰ্ক
১. বন্যপ্ৰাণ সংৰক্ষক তথা বিশেষজ্ঞসকলৰ চিন্তা:
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু থলুৱা প্ৰকৃতিপ্ৰেমী সংস্থাসমূহৰ (যেনে- Aaranyak বা Wildlife Institute of India) মতে, মেলা চিকাৰৰ দৰে ক্ৰুৰ পৰম্পৰা পুনৰ জীয়াই তুলিলে বন্য হস্তীৰ মানসিক আৰু শাৰীৰিক স্বাস্থ্যৰ ওপৰত চৰম আঘাত পৰিব। হাতী এবিধ অত্যন্ত স্পৰ্শকাতৰ আৰু সামাজিক প্ৰাণী। বলপূৰ্বক ধৰি অনা হাতীক পোহ মনাবলৈ কৰা অত্যাচাৰে বন্য সমাজখনত অধিক আক্ৰমণাত্মক প্ৰৱণতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। তেওঁলোকৰ মতে সমাধান মেলা চিকাৰ নহয়, বৰঞ্চ কৰিডৰ উদ্ধাৰহে।
২. থলুৱা ক্ষতিগ্ৰস্ত সমাজৰ আৰ্তনাদ:
আনহাতে, দিন-ৰাতি ধৰি হাতীৰ আতংকত ভুগি থকা সীমান্তৱৰ্তী বা বনাঞ্চলৰ কাষৰীয়া কৃষক ৰাইজৰ বাবে এই প্ৰস্তাৱ এক সকাহৰ দৰে। তেওঁলোকৰ মতে, অকল ৬ লাখ টকাৰ ক্ষতিপূৰণে ঘৰৰ মানুহজনৰ জীৱন ঘূৰাই আনিব নোৱাৰে। শস্য নষ্ট, ঘৰ-দুৱাৰ ভঙা আদিৰ পৰা চিৰস্থায়ী মুক্তি পাবলৈ হাতীৰ সংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণ কৰাটো জৰুৰী হৈ পৰিছে।
বৈজ্ঞানিক সমাধানৰ পথ কি হ’ব পাৰে?
অকল পুৰণি প্ৰথাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি অসম চৰকাৰে সামগ্ৰিকভাৱে কিছুমান আধুনিক আৰু বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থা হাতত ল’বলৈ আগবাঢ়িছে:
- পৰিবেশ সংগতিপূৰ্ণ কৰিডৰ নিৰ্মাণ: হাতীৰ প্ৰাকৃতিক যাতায়াতৰ পথসমূহ সুৰক্ষিত কৰা。
- সৌৰ শক্তি চালিত বেৰা (Solar Fencing): বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত ছ’লাৰ ফেনচিং যিয়ে হাতীক আঘাত নকৰাকৈ খেদি পঠিয়ায়。
- জৈৱিক বেৰা (Bio-Fencing): হাতীয়ে ভাল নোপোৱা টেঙা জাতীয় গছ বা জলকীয়াৰ খেতিৰে কৃষিভূমি সুৰক্ষিত কৰা।
- দ্ৰুত সঁহাৰি বাহিনী (Rapid Response Teams): সংঘাতৰ খবৰ পোৱাৰ লগে লগে আধুনিক সঁজুলিৰে পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
অধিক জানিবৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ Project Elephant আঁচনিৰ নিৰ্দেশনাৱলী চাব পাৰে।
সামৰণি
মেলা চিকাৰৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নৰ প্ৰস্তাৱটোৱে অসমৰ পৰিৱেশ নীতিৰ এক জটিল সন্ধিক্ষণক বুজায়। মানুহৰ জীৱন ৰক্ষা আৰু বন্যপ্ৰাণৰ সুৰক্ষা— এই দুয়োটাৰে ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাটোৱেই হ’ব আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান। অনাগত SOP-য়ে এই বিতৰ্কৰ কিধৰণৰ সমাধান সূত্ৰ উলিয়ায়, তাৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰিব অসমৰ বনাঞ্চল আৰু জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ ভৱিষ্যত।
