তত্ত্বগতভাৱে নিয়ন্ত্ৰক প্ৰতিষ্ঠানবোৰে নিজৰ আভ্যন্তৰীণ কাম-কাজ বাহিৰলৈ প্ৰকাশ নকৰে, কিন্তু যেতিয়া কৰে, সেয়া এক বৃহৎ ব্যৱস্থাৰ ফাটকে আঙুলিয়াই দিয়ে। ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগৰ শেহতীয়া বিতৰ্ক আৰু মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত তথা অন্যান্য আয়ুক্তসকলৰ কাৰ্যপ্ৰণালীক লৈ উত্থোৱা প্ৰশ্নসমূহে এতিয়া দেশজুৰি জোকাৰণি সৃষ্টি কৰিছে। বিশেষকৈ, দহ মাহৰ ভিতৰত নিৰ্বাচনী আয়ুক্তসকলৰ দ্বাৰা কেইবাবাৰো লিখিত আপত্তি দাখিল হোৱাৰ খবৰে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ স্বচ্ছতাক লৈ সন্দেহৰ সৃষ্টি কৰিছে। কোন ভোটাৰ তালিকাভুক্ত হ’ব, কোন বাদ পৰিব, ফৰ্ম ৬ (Form 6) ৰ ঘোষণা আৰু জিলা পৰ্যায়ৰ নিৰ্বাচনী পঞ্জীয়ন বিষয়াৰ (ERO) ক্ষমতাৰ হৰলুকি আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহ এই আভ্যন্তৰীণ মতানৈক্যৰ মাজত সোমাই আছিল।
নিৰ্বাচন আয়োগে সদম্ভে ক’ব খোজে যে বহুদলীয় নিকায় এটাত মতৰ অমিল হোৱাটো স্বাভাৱিক আৰু চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত সৰ্বসন্মতিক্ৰমে লোৱা হৈছে। কিন্তু প্ৰশ্ন হয়— এই আপত্তিৰ অন্তৰ্নিহিত সত্যতা আৰু তাৰ প্ৰভাৱ কিমান দূৰলৈ বিয়পি আছে? বিশেষকৈ যিখন ৰাজ্যত নাগৰিকত্ব আৰু ভোটাৰ তালিকাৰ প্ৰশ্নটো দশক দশক ধৰি ওত্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ আছে, সেই অসমৰ ক্ষেত্ৰত কেনেকৈ এই বিতৰ্কিত সিদ্ধান্তসমূহ প্ৰযোজ্য হ’ল?
CEC ৰ বিতৰ্কিত ভূমিকা আৰু অসমক আওকাণ কৰাৰ ৰহস্য
২০২৫ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত নিৰ্বাচন আয়োগে যেতিয়া দেশজুৰি বিশেষ নিবিড় সংশোধনীৰ (SIR) দ্বিতীয় পৰ্যায় ঘোষণা কৰিছিল, আচৰিতভাৱে অসমক সেই তালিকাৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে বাদ দিয়া হৈছিল। আয়োগে ইয়াৰ যুক্তি দিছিল যে অসমৰ নাগৰিকত্বৰ বাবে সুকীয়া নিয়ম আছে আৰু উচ্চতম ন্যায়লয়ৰ তত্বাৱধানত চলা পৰীক্ষণ কাৰ্য “চূড়ান্ত পৰ্যায়ত” আছে। কিন্তু প্ৰশ্ন হয়— মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত (CEC) আৰু আয়োগে কিয় এই গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰসংগত বাস্তৱিক স্থিতি ল’বলৈ কুণ্ঠাবোধ কৰিলে? কেনেকৈ এটা অসম্পূৰ্ণ আৰু অমীমাংসিত প্ৰক্ৰিয়াক অজুহাত হিচাপে লৈ অসমৰ জনসাধাৰণক লঘু সংশোধনীৰ মাজলৈ ঠেলি দিয়া হ’ল?
মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত আৰু আয়োগৰ এই সিদ্ধান্তই স্পষ্ট কৰি দিলে যে তেওঁলোকে অসমৰ মাটিত থকা আইনী জটিলতাৰ প্ৰকৃত স্পৰ্শকাতৰতা অনুভৱ কৰিবলৈ অসফল হৈছে বা ইচ্ছাকৃতভাৱে এৰাই চলিছে। আয়োগৰ ভিতৰতে হোৱা লিখিত আপত্তি আৰু মতানৈক্যৰ মাজত অসমৰ ভোটাৰ তালিকাৰ এই বিশেষ ব্যতিক্ৰমী সিদ্ধান্তটো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল নে নাই, সেই কথা আজিপর্যন্ত সৱিশেষে প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।
অমীমাংসিত এনআৰচি (NRC) আৰু আয়োগৰ মৌনতা
“চূড়ান্ত পৰ্যায়” বুলি কোৱা কথাটোৰ যিটো বাস্তৱিক ছবি, সেয়া অতিশয় ভয়াৱহ। ২০১৯ চনৰ ৩১ আগষ্টত প্ৰকাশ পোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিক পঞ্জীয়ে (NRC) প্ৰায় ৩৩ লাখ আবেদনকাৰীৰ ভিতৰত ১৯,০৬,৬৫৮ গৰাকী ব্যক্তিক exclusions কৰিছিল। কিন্তু আচৰিত কথা যে, ইয়াৰ সাত বছৰ পাৰ হৈ যোৱাৰ পিছতো ভাৰতৰ মহাঞ্জীয়াল (Registrar General of India) দ্বাৰা সেয়া অধিসূচিত নহ’ল। বাদ পৰাসকলক কোনো প্ৰত্যাখ্যান পত্ন (Rejection Slips) দিয়া নহ’ল, যাৰ ফলত তেওঁলোকে বিদেশী ন্যায়াধিকৰণত (Foreigners Tribunals) আপীল জনোৱাৰ আইনী পথো বন্ধ হৈ আছে।
যিখন ৰাজ্যত এনআৰচিৰ ভাগ্য নিজেই এতিয়া আদালত আৰু চৰকাৰৰ ফাইলত আৱদ্ধ, সেইখন ৰাজ্যত CEC বা নিৰ্বাচন আয়োগে কি আধাৰত ক’লে যে নাগৰিকত্ব পৰীক্ষণ “চূড়ান্ত পৰ্যায়ত” আছে? এই অসত্য বা অৰ্ধসত্য আশ্বাসে অসমৰ লাখ লাখ নাগৰিকক এক অনিচ্ছাকৃত শংকিত অৱস্থালৈ ঠেলি দিছে।
কিয় প্ৰয়োজন সঠিক সংখ্যাৰ?
২০২৬ চনৰ ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত প্ৰকাশিত চূড়ান্ত ভোটাৰ তালিকাত ২,৪৩,৪৮৫ টা নাম বাদ পৰাৰ পিছত মুঠ ভোটাৰৰ সংখ্যা ২,৪৯,৫৮,১৩৯ গৰাকীলৈ হ্ৰাস পায়। অথচ, ইয়াৰ পিছতো নিৰ্বাচন আয়োগ বা ৰাজ্যিক প্ৰশাসনে এই বৃহৎ সংখ্যক নাম πεলাই দিয়াৰ সঠিক আৰু সচ্ছ কাৰবিৱৰণী জনসমক্ষত প্ৰকাশ কৰা নাই।
যিকোনো SIR বা ভোটাৰ তালিকাৰ শুদ্ধিকৰণৰ পূৰ্বে মুখ্য নিৰ্বাচনী বিষয়া আৰু আয়োগে নিম্নলিখিত পাঁচটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়াটো বাধ্যতামূলক:
-
তালিকাত বৰ্তমানো কিমানসংখ্যক ‘ডি-ভোটাৰ’ (D-voter) বাহাল হৈ আছে?
-
ন্যায়াধিকৰণৰ দ্বাৰা চূড়ান্তভাৱে বিদেশী ঘোষিত হোৱাৰ পিছতো কিমানজন ব্যক্তি বৰ্তমানো ভোটাৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে?
-
শেহতীয়া বিশেষ সংশোধনীৰ নামত ২,৪৩,৪৮৫ টা নাম বাদ পৰাৰ আচল কাৰিকৰী আৰু আইনী কাৰ কি আছিল?
-
এনআৰচিৰ মূল তথ্যসমূহ এই সংশোধনী প্ৰক্ৰিয়াত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল নে সম্পূৰ্ণৰূপে কাষৰীয়া কৰি ৰখা হৈছিল?
-
নিৰ্বাচন আয়োগৰ অভ্যন্তৰত হোৱা ১৪ বাৰৰো অধিক লিখিত আপত্তিৰ কোনোবাটোত অসমৰ ভোটাৰ তালিকাৰ ত্ৰুটিসমূহৰ প্ৰসংগ উত্থাপন হৈছিল নেকি?
অসমখনে যুগ যুগ ধৰি নাগৰিকত্বৰ প্ৰশ্নক লৈ ভয়, সংশয় আৰু আইনী মেপিয়ালীৰ মাজেৰে জীয়াই থাকিবলগীয়া হৈছে। ৰাজ্যখনে আৰু অধিক ভেকোয়ানিমূলক আশ্বাস নিবিচাৰে; বৰঞ্চ বিচাৰে প্ৰকৃত সংখ্যা, স্বচ্ছতা আৰু ন্যায়। নিৰ্বাচন আয়োগে নিজৰ আভ্যন্তৰীণ ফাট লুকুৱাই নহয়, জনসাধাৰণৰ ওচৰত প্ৰতিটো তথ্য মুকলি কৰিহে গণতান্ত্ৰিক মৰ্যাদা অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পাৰে।
তথ্যসূত্ৰ তথা বাহ্যিক সংযোগ (External Links & Resources)
-
The Hindu: ECI orders Special Revision of voter list in Assam
-
The Indian Express: 14 times in 10 months, two Election Commissioners objected on record
